Miras qalan ev, torpaq, avtomobil və ya pul vəsaitini qəbul edən şəxslər bəzən bunun üçün vergi ödəyib-ödəməyəcəklərini maraq edirlər.

Bəs Azərbaycanda mirasdan vergi tutulurmu, hansı hallarda ödəniş tələb oluna bilər?

Bu barədə vəkil, Azərbaycan İstehlakçılar şurasının sədri Roman Qaraşov Patrul.az-a açıqlamasında bildirib ki, yaxın qohumlardan miras qalan əmlakın tam dəyəri gəlir vergisindən azaddır:

Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 102.1.3-cü maddəsinin təhlili göstərir ki, fiziki şəxslərin vərəsəlik hüququ çərçivəsində əldə etdikləri həm daşınar, həm də daşınmaz əmlak formasındakı aktivlər prinsipial olaraq gəlir vergisindən azaddır, lakin qanunverici bu fiskal immunitetin hüdudlarını miras qoyanla vərəsə arasındakı mənəvi-hüquqi bağlılığın dərəcəsinə görə kəskin şəkildə diferensiasiya etmişdir. Məcəllənin 102.1.3.2-ci yarımbəndinin imperativ diqtəsinə əsasən, miras vergi ödəyicisinin ailə üzvlərindən və yaxın qohumlarından (ər-arvad, valideynlər, uşaqlar, babalar, nənələr, nəvələr, habelə doğma və ögey qardaş-bacılar) daxil olduğu təqdirdə, vərəsəlik predmetinin bazar dəyərindən və ya həcmindən asılı olmayaraq onun tam dəyəri gəlir vergisindən tamamilə azad edilir”.

R.Qaraşov qeyd edir ki, yaxın qohumlar arasında miras vergidən azad olsa da, uzaq qohumlardan və ya kənar şəxslərdən qalan miras üçün vergi öhdəliyi yarana bilər:

“Dövlətin ailə institutunun iqtisadi müstəqilliyini təmin etmək və nəsilbənəsil ötürülən mülkiyyət və kapital ardıcıllığını qorumaq məqsədi daşıyan bu mütləq azadolma prinsipi, yaxın qohumlar arasında reallaşan vərəsəlik icraatlarında hər hansı birbaşa vergi öhdəliyinin yaranmasını qəti şəkildə istisna edir.

Bunun tam əksinə olaraq, aralarında qanunla tənzimlənən yaxın qohumluq və ya ailə üzvü statusu mövcud olmayan uzaq qohumların, dostların və ya tamamilə kənar şəxslərin vəsiyyəti əsasında açılmış mirasların hüquqi taleyi qanunverici tərəfindən daha məhdud və şərti bir tənzimləmə obyektinə çevrilmişdir”.

Vəkilin sözlərinə görə, yaxın qohum olmayan şəxslərdən miras alanlar üçün mirasın ilk 20 min manatı vergidən azaddır, bu məbləği aşan hissəyə isə 14 faiz gəlir vergisi tətbiq olunur:

“Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 102.1.3.1-ci yarımbəndinin birbaşa tələbinə müvafiq olaraq, bu kateqoriyadan olan vərəsələrin əldə etdikləri mirasların dəyərinin təqvim ili ərzində yalnız 20 000 manatadək olan hissəsi vergi immuniteti qazanır, bu müəyyən edilmiş ekvivalent həddi aşan hər hansı məbləğ isə Məcəllənin ümumi müddəalarına əsasən 14 faiz dərəcə ilə gəlir vergisinə cəlb olunur. Praktiki hüquqi müstəvidə xüsusilə diqqət yetirilməlidir ki, notariat orqanlarında miras hüququ haqqında şəhadətnamə rəsmiləşdirilərkən ödənilən dövlət rüsumları və xidmət haqları dövlətin6 fiskal vergi siyasəti ilə qarışdırılmamalı, həmçinin miras qalan əmlakın gələcəkdə vərəsə tərəfindən kənar şəxslərə təqdim edilməsi (satışı) zamanı yarana biləcək digər spesifik vergi (məsələn, sadələşdirilmiş vergi) riskləri nəzərə alınmalıdır.

Cəmilə Cəfərzadə