İranda dekabrın 28-də iqtisadi səbəblərdən başlayan etiraz aksiyaları zaman keçdikcə genişmiqyaslı və şiddətli hal almağa başladı. Ölkənin bir çox ərazisində başlayan aksiyalarda SEPAH qüvvələri ilə vətəndaşlar arasında güclü toqquşmalar baş verir. Aksiyalarda 4 mindən çox insanın həlak olduğu, 26 mindən çox etirazçının isə saxlanıldığı bildirilib. Onlardan bəzilərinə verilən edam hökmü isə ölkədəki vəziyyəti daha da gərginləşdirir. 

Bəs qonşu ölkədəki mövcud vəziyyət nə vaxta qədər belə davam edəcək?

Bu barədə Patrul.az-a politoloq Tural İsmayılov öz fikrini bölüşüb.

Onun sözlərinə görə, ölkədəki gərgin vəziyyət hələ uzun müddət davam edə bilər:

“İranın hazırkı ictimai-siyasi mənzərəsi həm daxili iqtisadi tənəzzül, həm də idarəetmə böhranı fonunda mürəkkəb bir mərhələyə qədəm qoyub. 2025-ci ilin dekabrında rialın kəskin devalvasiyası ilə başlayan son etiraz dalğası, 2026-cı ilin yanvar ayı etibarilə özünün kritik nöqtəsinə çatmışdır. Analitik nöqteyi-nəzərdən, bu prosesin yaxın perspektivdə tamamilə səngiməsi deyil, daha çox “dalğavari” xarakter alaraq uzunmüddətli siyasi gərginliyə çevrilmə ehtimalı daha real görünür.

​Etirazların uzunömürlülüyünü şərtləndirən fundamental amillərdən biri sosial-iqtisadi narazılığın artıq struktur xarakter daşımasıdır. İnflyasiyanın 40%-i keçməsi və gündəlik tələbat mallarının əlçatanlığının azalması cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrini, o cümlədən ənənəvi olaraq dövlətə loyal qrupları da küçələrə çıxarıb. Bu, etirazların yalnız ideoloji deyil, həm də varlıq mübarizəsinə çevrildiyini göstərir”.

Ekspert vurğulayır ki, güc strukturlarının davamlılığı, rejimdaxili ziddiyyətlər və informasiya məhdudiyyətləri fonunda etirazlar tezliklə bitməyəcək və 2026-cı il boyunca dalğavari, xroniki siyasi müqavimət formasında davam edəcək:

“​Perspektivdə proseslərin hansı istiqamətdə gedəcəyi üç əsas faktordan asılıdır:

​Güclərin loyallığı: Hazırda təhlükəsizlik strukturları mütəşəkkilliyini qorusa da, etirazların coğrafiyasının bütün əyalətləri əhatə etməsi resursların tükənməsi riskini yaradır.

​İdarəetmə daxili ziddiyyətlər: Prezident Pezeşkianın problemlərin məsuliyyətini hökumətin üzərinə götürməsi rejim daxilindəki taktiki fikir ayrılıqlarını büruzə verir ki, bu da kütləvi basqıların effektivliyini zəiflədə bilər.

​İnformasiya blokadası: İnternetin kəsilməsi aksiyaların koordinasiyasını çətinləşdirsə də, bu, eyni zamanda əhalidəki qeyri-müəyyənlik və qəzəbi daha da dərinləşdirir.

​Nəticə etibarilə, bu etirazların qısa müddətdə “həlledici qələbə” və ya “tam sakitləşmə” ilə bitməsi ehtimalı aşağıdır. Böyük ehtimalla, biz 2026-cı il boyu dövri olaraq alovlanan və hər dəfə yeni sosial bəhanələrlə (su qıtlığı, enerji böhranı və s.) qidalanan xroniki bir siyasi müqavimət prosesinin şahidi olacağıq. Bu, İranın mövcud idarəetmə modelinin ən ciddi sınaq dövrü kimi tarixə düşə bilər”.

Cəmilə Cəfərzadə