18 may – Beynəlxalq Muzeylər Günüdür. Bu tarix sadəcə sərgilərin və qədim eksponatların günü deyil. Muzeylər əslində bir xalqın yaddaşıdır. İnsanlar keçmişini unutmağa başlayanda, tarix əvvəlcə tozlanır, sonra isə təhrif olunur. Muzeylərin ən böyük rolu da məhz budur – yaddaşı qorumaq.

Patrul.az-ın araşdırmasına görə, bu gün 1977-ci ildən etibarən “International Council of Museums” tərəfindən qeyd olunur. Məqsəd isə muzeylərin cəmiyyət həyatındakı əhəmiyyətini insanlara daha yaxın göstərməkdir. Maraqlıdır ki, hər il bu gün üçün ayrıca mövzu seçilir və dünyanın minlərlə muzeyi həmin mövzu ətrafında tədbirlər keçirir.

Bir çox insan muzeyi “köhnə əşyaların saxlandığı sakit bina” kimi təsəvvür edir. Halbuki müasir muzeylər artıq tamamilə fərqli istiqamətdə inkişaf edir. Bu gün dünyanın məşhur muzeylərində interaktiv texnologiyalar, virtual reallıq, süni intellektlə hazırlanmış bələdçilər və hətta toxunula bilən eksponatlar istifadə olunur. Çünki muzeylər artıq sadəcə baxılan yer yox, hiss edilən məkan olmaq istəyir.

Dünyanın ən çox ziyarət olunan muzeyi isə Luvr Muzeyi hesab olunur. Burada məşhur “Mona Liza” tablosunu görmək üçün hər il milyonlarla insan növbəyə dayanır. Amma maraqlı detal budur ki, həmin tablo düşündüyündən daha kiçikdir. İnsanlar çox vaxt onun ölçüsünü görəndə təəccüblənirlər.

Tarixin ən qəribə muzeyləri də az deyil. Məsələn, “Museum of Broken Relationships” adlı muzeydə insanların bitmiş münasibətlərindən qalan əşyalar nümayiş etdirilir. Hər əşyanın arxasında isə real bir hekayə var. Başqa bir muzeydə isə yalnız saçlardan hazırlanmış sənət nümunələri saxlanılır. Deməli, insan yaddaşı bəzən ən qəribə formalarda qorunur.

Azərbaycanda da muzeylərin xüsusi yeri var. Azərbaycan Milli Xalça Muzeyi təkcə eksponatları ilə deyil, bina formasına görə də dünyanın diqqətini çəkir, bina bükülmüş xalça formasında layihələndirilib. Milli Azərbaycan Tarixi Muzeyi isə ölkənin keçmişini yüz minlərlə eksponat vasitəsilə qoruyur.

Bir maraqlı fakt da var: bəzi muzeylər gecələr tamam başqa atmosferə bürünür. Avropanın bir sıra şəhərlərində keçirilən “Muzey gecəsi” layihələrində insanlar muzeyləri gecəyarısına qədər ziyarət edir, konsertlərə qatılır və sərgiləri fərqli işıq effektləri altında izləyirlər. Tarix bəzən gündüzdən çox gecə danışır.

Rəqəmsal dövrdə hər şey telefona sığır, amma keçmiş hələ də vitrinlərdə yaşayır. Çünki bəzi şeyləri ekrandan yox, yaxın məsafədən hiss etmək lazımdır: qədim bir məktubun saralmış kağızını, yüzillik bir qılıncın ağırlığını və ya illər əvvəl çəkilmiş bir insan portretinin baxışlarını.

Muzeylər bizə bir şeyi xatırladır: gələcəyi quranlar, keçmişi unutmayanlardır.

Ləman Sərraf