Vətəndaşın razılığı olmadan bank kartının ələ keçirilməsi və ya kart məlumatlarından istifadə etməklə onun adından alış-veriş aparılması təkcə maddi zərərə deyil, həm də ciddi hüquqi nəticələrə səbəb olan əməllər sırasına daxildir. Bu cür hallarda zərərçəkmiş şəxsin hüquqlarının qorunması və təqsirli şəxslərin məsuliyyətə cəlb edilməsi qanunvericiliklə tənzimlənir.

Bəs Vətəndaşın bank kartını oğurlayaraq onun adından alış-veriş etmək hansı hüquqi məsuliyyətə səbəb olur və bu əmələ görə qanunvericilikdə hansı cəzalar nəzərdə tutulur?

Bu barədə hüquqşünas Ayxan Məmmədli Patrul.az-a açıqlamasında bildirib ki, bank kartının sahibinin razılığı olmadan ələ keçirilməsi oğurluq, onunla alış-veriş edilməsi isə dələduzluq hesab olunur və hər iki halda qanuni məsuliyyət yaradır:

“Müasir dövrdə rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı bank kartlarından istifadənin kütləviləşməsinə səbəb olmuşdur. Elektron ödəniş vasitələrinin gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilməsi yeni hüquqi risklər doğurur. Bank kartlarının oğurlanması və icazəsiz istifadəsi bu risklər sırasında xüsusi yer tutur. Belə əməllər vətəndaşların mülkiyyət hüquqlarına birbaşa təhdid yaradır. Bank kartının qanunsuz ələ keçirilməsi maddi zərər törətməklə yanaşı, cinayət məsuliyyəti yaradır. Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyi bu cür halları cinayət əməli kimi qiymətləndirir. Hüquqi mexanizmlər vətəndaşların maliyyə təhlükəsizliyinin qorunmasına yönəlib. Bank kartı bank tərəfindən verilən və maliyyə əməliyyatlarını həyata keçirməyə imkan verən ödəniş vasitəsidir. Kartın sahibinin razılığı olmadan istifadəsi qanunsuz hesab olunur. Bank kartının oğurlanması Cinayət Məcəlləsinin 177-ci maddəsinə əsasən oğurluq kimi tövsif edilə bilər. Oğurluq başqasının əmlakını gizli şəkildə ələ keçirməklə xarakterizə olunur. Kartın fiziki olaraq ələ keçirilməsi cinayət tərkibinin ilkin mərhələsini təşkil edir. Kartdan istifadə etməklə alış-veriş edilməsi əlavə hüquqi məsuliyyət yaradır. Bu mərhələdə artıq dələduzluq əlamətləri meydana çıxır”.

A. Məmmədlinin sözlərinə görə, kart məlumatlarının qanunsuz istifadəsi dələduzluq və kibercinayət hesab olunur, bu əməllər qrup halında və ya böyük məbləğdə ziyan vurmaqla törədildikdə isə cəza daha da ağırlaşdırılır:

“Dələduzluq Cinayət Məcəlləsinin 178-ci maddəsində nəzərdə tutulmuşdur. Etibardan sui-istifadə etməklə əmlak əldə edilməsi dələduzluğun əsas əlamətidir. Elektron ödəniş sistemləri vasitəsilə törədilən dələduzluq daha ağır qiymətləndirilir. Bu hallar Cinayət Məcəlləsinin 178-1-ci maddəsi ilə tənzimlənir. Kart sahibinin adından aparılan əməliyyatlar hüquqi baxımdan saxtakarlıq xarakteri daşıyır. Qanunsuz maliyyə əməliyyatları bank sisteminin etibarlılığına zərbə vurur. Bu səbəbdən qanunverici belə əməllər üçün sərt cəzalar müəyyən etmişdir. Bank kartı məlumatlarının ələ keçirilməsi informasiya texnologiyalarından sui-istifadə kimi də qiymətləndirilə bilər. Elektron məlumatların qanunsuz əldə edilməsi Cinayət Məcəlləsinin 323-cü maddəsi ilə əhatə olunur. Kart məlumatlarının internet üzərindən istifadəsi kibercinayət anlayışına daxildir. Bu cür cinayətlər yüksək ictimai təhlükəlilik dərəcəsinə malikdir. Cinayət əməli qrup halında törədildikdə məsuliyyət ağırlaşdırılır. Maddi ziyanın miqdarı cəzanın təyin edilməsində mühüm rol oynayır. Zərərin böyük məbləğdə olması ağırlaşdırıcı hal sayılır.

Cinayət törədən şəxs azadlıqdan məhrum etmə cəzası ilə üzləşə bilər. Qanunvericilik cərimə və əlavə sanksiyalar da nəzərdə tutur. Əmlakın geri qaytarılması mülki hüquqi məsuliyyətin tərkib hissəsidir. Zərərçəkmiş şəxsin hüquqları məhkəmə qaydasında bərpa edilir. Banklar təhlükəsizlik mexanizmlərini gücləndirməklə preventiv rol oynayır. Vətəndaşların kart məlumatlarını qoruması hüquqi risklərin azalmasına xidmət edir. Hüquqi maarifləndirmə bu cür cinayətlərin qarşısının alınmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır”.

Cəmilə Cəfərzadə