Şaxta baba bu gün Yeni il sevincinin və uşaqlıq xatirələrinin ayrılmaz simvolu kimi tanınsa da, onun kökləri çox qədim inanclara və fərqli mədəniyyətlərə gedib çıxır. 

Patrul.az-ın araşdırmasına görə, Şaxta baba obrazının əsasında qədim xalqların qış fəslinə, soyuğa və təbiət qüvvələrinə münasibəti dayanır. Slavyan mifologiyasında “Moroz”, “Morozko” və ya “Ded Moroz” kimi tanınan bu obraz qışın, şaxtanın və soyuğun rəmzi olub. İlk dövrlərdə o, mehriban yox, əksinə, sərt və qorxulu bir varlıq kimi təsəvvür edilirdi – insanları soyuqla sınağa çəkən, təbiətin gücünü təcəssüm etdirən bir obraz idi.

Zaman keçdikcə Şaxta babanın xarakteri dəyişməyə başladı. Xüsusilə XIX əsrdən etibarən ədəbiyyat, nağıllar və xalq yaradıcılığı vasitəsilə bu obraz daha müsbət çalarlar qazandı. O, uşaqları sevindirən, Yeni il gecəsi hədiyyələr paylayan, ağ saqqallı, uzun qırmızı və ya mavi libaslı mehriban bir qoca kimi formalaşdı. Sovet dövründə isə Şaxta baba rəsmi şəkildə Yeni il bayramının əsas simvollarından birinə çevrildi. Bu dövrdə Miladla bağlı dini elementlər arxa plana keçdi, Şaxta baba isə dünyəvi bayram obrazı kimi təqdim olundu. Onunla birlikdə Qar qızı (Sneguroçka) da yaranaraq bu ənənənin ayrılmaz hissəsinə çevrildi.

Qərb ölkələrində tanınan Santa Klaus obrazı ilə Şaxta baba tez-tez qarışdırılsa da, onların mənşəyi fərqlidir. Santa Klaus daha çox Müqəddəs Nikolay obrazına əsaslanır, Şaxta baba isə qədim slavyan inanclarından qaynaqlanır. Buna baxmayaraq, müasir dövrdə hər iki obraz uşaqlar üçün eyni məqsədə xidmət edir – Yeni il və Milad ərəfəsində sevinc, ümid və hədiyyə rəmzi olmaq.

Bu gün Şaxta baba təkcə nağıl qəhrəmanı deyil, eyni zamanda bayram ab-havasını yaradan, ailələri bir araya gətirən, uşaqlara xəyalların hələ də yaşadığını xatırladan simvoldur. Onun tarixçəsi göstərir ki, zaman dəyişsə də, insanların sevincə, istiliyə və möcüzəyə olan ehtiyacı heç vaxt dəyişmir. Şaxta baba da məhz bu ehtiyacın yüzillər boyu formalaşmış obrazıdır.

Ləman Sərraf