2025-ci ildə Azərbaycanda 13 subay şəxs övladlığa uşaq götürüb. Ümumilikdə isə 818 uşaq övladlığa verilib. Həmçinin, 2024-cü ildə də 9 subay şəxsin övladlığa uşaq götürdüyü müəyyən edilib.

Qanunvericiliyə əsasən, subay və nikahda olan şəxslərin uşaq götürməsi üçün müəyyən şərtlər var. Həm himayədar ailə, həm də övladlığa uşaq götürmə ilə bağlı elektron sistem var. Vətəndaş bu sistemə müraciət edir, daha sonra qiymətləndirmə başlayır.

Bəs dünya ölkələrində vəziyyət necədir? Övladlığa uşaq götürmək üçün hansı şərtlər mövcuddur?

Patrul.az-ın araşdırmasına görə, dünyada övladlığa uşaq götürmək məsələsi həm hüquqi, həm də etik baxımdan ciddi qaydalarla tənzimlənir. Şərtlər ölkədən-ölkəyə fərqlənsə də, əsas məqsəd hər yerdə eynidir: uşağın təhlükəsizliyi, rifahı və sağlam mühitdə böyüməsi. Buna görə də, bir çox ölkədə övladlığa götürmə prosesi uzunmüddətli yoxlamalar, psixoloji qiymətləndirmələr və sosial araşdırmalarla müşayiət olunur.

Əksər ölkələrdə övladlığa uşaq götürmək istəyən şəxslər minimum yaş həddinə cavab verməlidir. Bu hədd adətən 21–25 yaş aralığında müəyyən edilir və çox vaxt övladlığa götürən şəxslə uşaq arasında ən azı 15–18 yaş fərqi tələb olunur. Bir sıra ölkələrdə isə yuxarı yaş limiti də mövcuddur. Məsələn, bəzi Avropa ölkələrində 50–55 yaşdan yuxarı şəxslərin körpə uşaq övladlığa götürməsinə məhdudiyyət qoyulur.

Ailə vəziyyəti də əsas meyarlardandır. Bir çox ölkələr evli cütlüklərə üstünlük verir və evliliyin müəyyən müddət – adətən 2–5 il – davam etməsini şərt qoyur. Bununla yanaşı, son illər tək valideynlərin övladlığa uşaq götürməsinə icazə verən ölkələrin sayı artıb. Lakin bəzi dövlətlərdə, xüsusilə daha konservativ qanunvericiliyə malik ölkələrdə yalnız evli cütlüklər bu hüquqa malikdir.

Maddi vəziyyət və stabil gəlir faktoru demək olar ki, bütün ölkələrdə əsas şərt sayılır. Dövlət orqanları və ya sosial xidmətlər övladlığa götürmək istəyən şəxsin uşağın gündəlik ehtiyaclarını – qidalanma, tibbi xidmət, təhsil və yaşayış – təmin edib-edə bilməyəcəyini qiymətləndirir. Bu, yüksək gəlir tələbi demək olmasa da, daimi və qanuni gəlirin olması mütləq şərt kimi qoyulur.

Psixoloji və sağlamlıq yoxlamaları da prosesin ayrılmaz hissəsidir. Namizədlər psixoloji testlərdən, müsahibələrdən keçir, həmçinin ciddi fiziki və ruhi xəstəliklərinin olmadığına dair tibbi arayışlar təqdim edirlər. Məqsəd uşağın zorakılıq, laqeydlik və ya qeyri-sabit ailə mühitinə düşməsinin qarşısını almaqdır.

Bir çox ölkədə övladlığa götürməzdən əvvəl xüsusi hazırlıq kurslarının keçilməsi tələb olunur. Bu kurslarda valideynlik bacarıqları, travma yaşamış uşaqlarla davranış, hüquqi məsuliyyətlər və övladlığa götürmənin psixoloji tərəfləri izah edilir. Xüsusilə ABŞ, Kanada və Avropa ölkələrində bu praktika geniş yayılıb.

Beynəlxalq övladlığa götürmə hallarında isə qaydalar daha sərtdir. Uşağın doğulduğu ölkənin və övladlığa götürən şəxsin yaşadığı ölkənin qanunvericiliyi paralel şəkildə tətbiq olunur. Bu proses çox vaxt Haaqa Konvensiyası çərçivəsində aparılır və aylarla, hətta illərlə çəkə bilər. Burada əsas məqsəd uşaq alverinin və qeyri-qanuni övladlığa götürmələrin qarşısını almaqdır.

Ümumilikdə, dünya ölkələrində övladlığa uşaq götürmək sadəcə hüquqi prosedur deyil, həm də böyük məsuliyyətdir. Qanunvericilikdəki sərt şərtlər ilk baxışda çətin görünsə də, bunlar uşağın təhlükəsiz və sevgi dolu ailədə böyüməsini təmin etmək üçün tətbiq olunur.

Ləman Sərraf