Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) Azərbaycandakı nümayəndəliyinin rəhbəri Hande Harmancı bildirib ki, HPV vaksini bir neçə il ərzində milli peyvənd təqviminə salına bilər. Sadəcə bunun üçün müəyyən maliyyə tələb olunur. 

Bəs HPV vaksini nədir və bizi nədən qoruyur?

Patrulaz.az bu vaksin haqqında araşdırma edib.

HPV Vaksini: Xərçəngə qarşı səssiz qalxan

HPV vaksini, yəni İnsan Papilloma Virusuna qarşı peyvənd hazırda tibbdə xərçəngin qarşısını almaqda istifadə olunan ən effektiv profilaktik tədbirlərdən biridir. Bu peyvənd cinsi yolla keçən bəzi təhlükəli virus tiplərinə qarşı orqanizmdə immunitet yaradır və gələcəkdə uşaqlıq boynu, anal, boğaz və digər xərçəng növlərinin yaranma riskini ciddi şəkildə azaldır.

HPV nədir və niyə təhlükəlidir?

HPV ( Human Papillomavirus) əsasən cinsi əlaqə yolu ilə yayılan, çox geniş yayılmış bir virusdur. Bu virusun 100-dən çox tipi mövcuddur və onların bir hissəsi zərərsiz olsa da, təxminən 14 tipi yüksək riskli sayılır. Bu təhlükəli tiplər bədəndə illərlə heç bir əlamət vermədən qalaraq sonradan xərçəngə səbəb ola bilər. Xüsusilə, uşaqlıq boynu (serviks) xərçənglərinin 90%-dən çoxu HPV ilə bağlıdır. Eyni zamanda, bu virus anal, penis, boğaz və ağız boşluğu xərçəngləri ilə də əlaqələndirilir.

Vaksin haqqında əsas məqamlar

HPV vaksini insan orqanizmini bu virusun təhlükəli tiplərinə qarşı qorumaq üçün hazırlanmışdır. Ən geniş yayılmış vaksin “Gardasil 9” adlanır və bu vaksin 9 müxtəlif HPV tipinə qarşı müdafiə təmin edir. Peyvənd adətən iki və ya üç doza şəklində vurulur, bu isə şəxsin yaşına və peyvəndə hansı yaşda başladığına görə dəyişir.

Ən effektiv vaxt isə 9–14 yaş aralığıdır. Bu dövrdə peyvənd vurulduqda, orqanizm daha güclü immun cavab verir və qoruyuculuq uzunmüddətli olur. Üstəlik, bu yaş dövründə əksər şəxslər hələ cinsi aktivliyə başlamamış olur ki, bu da peyvəndin tam qoruyucu gücünü göstərməsinə imkan yaradır.

Kimlər bu vaksini vurdurmalıdır?

HPV vaksini həm qız, həm də oğlan uşaqları üçün nəzərdə tutulub. Virus yalnız qadınlarda deyil, kişilərdə də müxtəlif xərçəng növlərinə və genital ziyillərə səbəb ola bilir. Buna görə də təkcə qızlara yox, bütün yeniyetmələrə bu peyvənd tövsiyə olunur.

Əgər uşaqlıq dövründə peyvənd vurulmayıbsa, bu zaman 26 yaşa qədər olan şəxslər üçün vaksin hələ də tövsiyə olunur. Bəzi xüsusi hallarda isə 27–45 yaş aralığındakı şəxslərə də həkim məsləhəti ilə vurula bilər. Əsas məqsəd virusa yoluxmadan əvvəl orqanizmin onu tanıyıb müdafiə edə bilməsidir.

Cəmiyyət arasında HPV vaksini ilə bağlı yanlış təsəvvürlər yayılıb. Bəziləri düşünür ki, bu peyvənd uşaqları və yeniyetmələri cinsi həyata təşviq edir. Bu isə elmi cəhətdən əsassızdır. Araşdırmalar göstərir ki, HPV vaksini insanların cinsi davranışlarına təsir etmir, o sadəcə virusdan qoruyur.

Digər bir yanlış fikir isə bu peyvəndin yalnız qadınlara aid olmasıdır. Əslində, kişilərdə də HPV ilə əlaqəli ciddi xərçəng növləri mövcuddur və peyvənd onların da sağlamlığını qoruyur.

Bəzən də insanlar düşünür ki, bu cür xərçənglər nadir hallarda rast gəlinir və peyvəndə ehtiyac yoxdur. Halbuki, dünyada HPV səbəbli xərçənglərin sayı hər il yüz minlərlə insanı əhatə edir və bu halların əksəriyyəti peyvəndlə tamamilə qarşısı alınacaq xəstəliklərdir.

HPV vaksini təhlükəsizdirmi?

Bəli, vaksin elmi cəhətdən sınaqlardan keçib və təhlükəsizliyi sübut olunub. Ən çox rast gəlinən yüngül yan təsirlər qolda ağrı, qızartı və ya bir günlük narahatlıqdır. Ciddi yan təsirlər isə son dərəcə nadir görülür. Dünya Səhiyyə Təşkilatı və bir çox ölkənin səhiyyə qurumları bu peyvəndi təhlükəsiz və effektiv hesab edir.

Sağlam gələcək üçün erkən qorunma

HPV vaksini xərçəngə qarşı sınaqdan çıxmış və effektivliyi sübut olunmuş bir müdafiə üsuludur. Xəstəlik ortaya çıxdıqdan sonra müalicə uzun və çətin ola bilər, amma onun qarşısını almaq çox sadədir, sadəcə vaxtında peyvənd olunmaq kifayətdir. Həm övladlarınızı, həm özünüzü bu səssiz təhlükədən qorumaq üçün ən doğru addımı indi atın.

Unutmayın ki, HPV vaksini gələcəyinizə qoyduğunuz sağlamlıq sərmayəsidir.

Ləman Sərraf