Tibb elmi uzun və çətin bir yoldan keçib bugünkü səviyyəsinə çatıb. Ancaq bu yolun bəzi mərhələləri var ki, oxuduqca insanın qanı donur. Orta əsrlərdə xəstəliklərə qarşı tətbiq olunan üsulların çoxu elmi əsasdan uzaq, batil inanclar və yanlış müşahidələr üzərində qurulmuşdu. Həmin dövrün “şəfa” dedikləri üsullar, bəzən xəstəni sağaltmaqdan çox, həyatına son qoymağa bənzəyirdi.

Patrulaz.az orta əsrlərin qəribə tibbi üsullarını təqdim edir:

Qan çıxartma: Bədənin təmizlənməsi, yoxsa zəiflədilməsi?

Ən məşhur orta əsr müalicə üsullarından biri qan çıxartma idi. Bu inanca görə, bədəndəki “dörd maye” – qan, safran, qara öd və bəlğəm balansdan çıxarsa, insan xəstələnərdi. Beləliklə, həkimlər xəstənin damarlarını kəsərək və ya zəli qoyaraq artıq qanı çıxarmağa çalışırdılar. Ən dəhşətlisi isə odur ki, bu prosedur bəzən dəfələrlə təkrarlanır və nəticədə xəstəni daha da zəiflədirdi.

Zəhərlə müalicə: Civə və qurğuşun “təbabəti”

Civə və qurğuşun kimi ağır metallar, o dövrdə bir çox xəstəliklər, xüsusilə də sifilis kimi cinsi yolla keçən xəstəliklər üçün “müalicə vasitəsi” hesab olunurdu. Həkimlər bu maddələri dərinin üzərinə çəkir və ya ağız yolu ilə qəbul etdirirdilər. Nəticə olaraq, xəstənin vəziyyəti daha da ağırlaşır, zəhərlənmə halları baş verirdi. Ancaq bunu “xəstəliyin bədəndən çıxması” kimi şərh edirdilər.

Şeytan çıxarma ayinləri: Psixi xəstəliklərə dini yanaşma

Epilepsiya, şizofreniya və digər psixi pozuntular o dövrdə şeytanın bədənə girərək insanı ələ keçirməsi kimi izah olunurdu. Həkimlər və ruhani şəxslər “exorcizm” adlanan ayinlər vasitəsilə xəstəni “təmizləməyə” çalışırdılar. Bu ayinlərdə dualar oxunur, xəstəyə fiziki təzyiq göstərilir, bəzən isə şiddətli zorakılıq tətbiq olunurdu.

Miryake və bitki qarışıqları: Şəfa, yoxsa şans məsələsi?

Bitki mənşəli qarışıqlar, yağlar və duzlar da tez-tez istifadə olunurdu. Lakin bunların dozası, istifadəsi və qarışımı çox vaxt təsadüfi və təcrübəsiz şəkildə hazırlanırdı. “Miryake” adlı qəribə bir qarışıqMiryake” adlı qəribə bir qarışıqMiryake” adlı qəribə bir qarışıqMiryake” adlı qəribə bir qarışıq – zəhərli maddələr, ədviyyatlar və hətta heyvan orqanlarından hazırlanan məlhəmlər şəfa kimi təqdim olunurdu.

Bədbəxt doğulanların başına gələnlər

Cismində hər hansı fərqlilik olan uşaqlar – siğillər, qüsurlar və ya nevroloji problemlərlə doğulan körpələr – “cadugərliyin” əlaməti kimi qəbul edilirdi. Onlara qarşı həm tibbi müdaxilə aparılmırdı, həm də bəzən toplumdan təcrid olunurdular.

Düşüncələr necə dəyişdi?

Orta əsrlər tibbini anlamaq, yalnız o dövrü deyil, eyni zamanda tibbin inkişaf yolunu və səhvlərdən necə dərs çıxarıldığını göstərir. Rönesans dövrü ilə birlikdə anatomiya və fiziologiya sahəsindəki yeniliklər bu batil üsulların yerini elmi yanaşmalara verdi. Artıq səbəb və nəticə əlaqəsi qurulmağa başladı.

Elmi düşüncə nələrə qadirdir?

Bu gün sadə bir infeksiyanın belə asanlıqla müalicə olunduğu bir dövrdə yaşayırıqsa, bu, yüzillərlə davam edən elmi axtarışların nəticəsidir. Orta əsrlərin qəribə və bəzən dəhşətli tibbi üsulları isə bizə bir şeyi xatırladır: İnancın və təcrübənin arxasında elm dayanmadıqca, nəticə müalicə yox, faciə ola bilər.

Ləman Sərraf