Piylənmə bu gün cəmiyyətin üzləşdiyi əsas sağlamlıq problemlərindən biridir və onun müalicəsində istifadə olunan dərmanlar, yəni anti-piylənmə preparatları bədənə birbaşa təsir edən güclü vasitələrdir. Bu dərmanlar qısa müddətdə çəki atmağa kömək etsə də, orqanizmə göstərdikləri təsirlər həm faydalı, həm də riskli ola bilər. 

Patrulaz.az onların necə işlədiyini və hansı hallarda təhlükə yaratdığını anlamaq üçün əsas təsir mexanizmlərinə nəzər salıb.

Piylənməyə qarşı istifadə olunan dərmanlar bir neçə əsas qrupda toplanır. Ən çox yayılanlardan biri iştaha azaldıcı preparatlardır. Bu dərmanlar beyindəki hipotalamus bölgəsinə təsir edərək aclıq hissini zəiflədir və nəticədə insan daha az kalori qəbul edir. Bu qrupa sibutramin (bir çox ölkədə artıq qadağan olunub), phentermine və liraglutid (Saxenda) kimi dərmanlar daxildir. Bu vasitələr iştahanı nəzarət altına alır, amma onların da öz riskləri var. Məsələn, yüksək qan təzyiqi, ürək döyüntülərində artım, əsəbilik və yuxusuzluq kimi yan təsirlər müşahidə edilə bilər.

Digər bir dərman qrupu isə yağ udulmasını azaldan preparatlardır. Bu dərmanlar bağırsaqlarda yağın sorulmasının qarşısını alır. Məşhur nümunə – Orlistat (Xenical)  qəbul olunan yağın təxminən 30%-ni bədənin istifadə etmədən xaric etməsinə səbəb olur. Bu, qida ilə qəbul edilən kalorilərin azalması deməkdir. Lakin bu dərmanın da öz çatışmazlıqları var: qarında köp, yağlı nəcis, ishal və yağda həll olunan A, D, E və K vitaminlərinin çatışmazlığı.

Son dövrlərdə həm diabet, həm də piylənmə müalicəsində istifadə olunan GLP-1 analoqları – məsələn, liraglutid (Saxenda) və semaglutid (Ozempic, Wegovy) populyarlıq qazanıb. Bu dərmanlar həm insulin həssaslığını artırır, həm də həzmi yavaşladaraq uzun müddət toxluq hissi yaradır. Lakin onların da yan təsirləri var: Mədə bulantısı, qusma, qarın ağrısı və nadir hallarda mədəaltı vəzi iltihabı (pankreatit) riski meydana çıxa bilər.

Bu dərmanların təsiri təkcə çəkiyə yox, bütün orqanizmə yayılır. Məsələn, iştaha azaldıcı dərmanlar ürək-damar sisteminə mənfi təsir göstərə bilər – ürək döyüntüsünün artması, təzyiqin yüksəlməsi və uzunmüddətli istifadə zamanı infarkt və insult riskinin yüksəlməsi ehtimalı var. Eyni zamanda, bəzi hallarda psixoloji yan təsirlər, o cümlədən depressiya, təşviş pozuntuları və hətta dərman asılılığı da müşahidə oluna bilər. Metabolik baxımdan isə yağ udulmasının qarşısını alan dərmanlar vitamin çatışmazlığı yarada bilər ki, bu da immun sisteminə və ümumi sağlamlığa mənfi təsir göstərə bilər.

Bəs bu dərmanlardan nə zaman istifadə etmək doğrudur? 

Ümumiyyətlə, Bədən Kütlə İndeksi (BMI) 30 və yuxarı olan şəxslər və ya BMI 27-dən yuxarı olub, yanaşı sağlamlıq problemləri (məsələn, yüksək təzyiq, 2-ci tip diabet, yuxu apnesi) olanlar üçün bu dərmanlar həkim nəzarəti altında uyğun ola bilər. Lakin çox vacib bir prinsip var: heç bir dərman sağlam həyat tərzinin alternativi deyil. Fiziki aktivlik, balanslı qidalanma, stressin idarə olunması kimi faktorlar müalicənin əsas hissəsidir. Dərmanlar yalnız bu prosesə dəstək ola bilər, amma onu əvəz edə bilməz.

Nəticə olaraq demək olar ki, piylənməyə qarşı dərmanlar bəzi hallarda həqiqətən də effektiv ola bilər, amma onlar ikitərəfli qılıncdır. Bir tərəfdən çəki itkisi və metabolik düzəlmə təklif etsə də, digər tərəfdən ürək, sinir sistemi, həzm orqanları və ümumi sağlamlıq üçün ciddi risklər daşıya bilər. Bu dərmanlar yalnız təcrübəli həkimin göstərişi və daimi nəzarəti ilə istifadə olunmalıdır.

Ləman Sərraf