“Evlilikdən öncə tibbi və psixoloji müayinələr ailə institutunun sağlam təməl üzərində qurulması baxımından mühüm profilaktik mexanizmdir. Bu yanaşma yalnız fərdlərin şəxsi sağlamlığını qorumaq məqsədi daşımır, eyni zamanda gələcək ailə münasibətlərinin dayanıqlığını, emosional təhlükəsizliyini və sosial rifahını təmin etməyə xidmət edir. Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, evlilikdən əvvəl həyata keçirilən kompleks qiymətləndirmə uzunmüddətli ailə problemlərinin qarşısının alınmasında mühüm rol oynayır. Tibbi müayinələr ilk növbədə genetik, yoluxucu və xroniki xəstəliklərin vaxtında aşkar edilməsinə imkan yaradır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının tövsiyələrinə əsasən, ailə planlaması mərhələsində sağlamlıq vəziyyətinin qiymətləndirilməsi gələcəkdə həm valideynlərin, həm də uşaqların rifahı üçün əsas şərtlərdən biridir”.

Bu fikirləri Patrul.az-a açıqlamasında psixoloq, Psixologiya Elmi-Tədqiqat İnstitutunun sədri Elnur Rüstəmov səsləndirib.

O əlavə edib ki, bir çox ölkələrdə talassemiya, hepatit, HİV, irsi metabolik xəstəliklər kimi risk faktorları məhz nikahdan öncə yoxlanılır:

“Elmi araşdırmalar göstərir ki, erkən tibbi diaqnostika ailədaxili stresin azalmasına, valideynlik prosesinin daha sağlam planlaşdırılmasına və uzunmüddətli sosial xərclərin minimallaşdırılmasına səbəb olur. Psixoloji müayinələr isə ailə həyatının emosional və münasibət tərəfinin sağlam formalaşmasına xidmət edir. Amerika Psixoloqlar Assosiasiyasının araşdırmalarına görə, evlilik konfliktlərinin böyük hissəsi tərəflərin emosional yetkinlik səviyyəsi, ünsiyyət bacarıqları, stresslə mübarizə üsulları və bağlanma tipləri ilə birbaşa bağlıdır. Nikahdan öncə aparılan psixoloji qiymətləndirmə tərəflərin şəxsiyyət xüsusiyyətlərini, emosional ehtiyaclarını, gözləntilərini və konfliktə münasibət tərzini müəyyən etməyə imkan verir. Bu proses “biz bir-birimizi nə qədər tanıyırıq” sualına elmi əsaslı cavab verməyə kömək edir. Məsələn, uzunmüddətli tədqiqatlar göstərir ki, evlilikdən əvvəl psixoloji konsultasiya və qiymətləndirmədən keçən cütlüklərdə boşanma riski 20–30 faizədək aşağı olur. Gottman İnstitutunun apardığı araşdırmalara əsasən, münasibətlərdə erkən mərhələdə emosional savadlılıq, empati və problem həll etmə bacarıqlarının inkişaf etdirilməsi ailə davamlılığının əsas göstəricilərindəndir. Bu bacarıqlar isə zaman məhz nikahdan öncə aparılan psixoloji iş nəticəsində formalaşır. Psixoloji müayinələr həm də mümkün risk faktorlarını erkən aşkar etməyə şərait yaradır”.

Psixoloqun sözlərinə görə, depressiya, yüksək səviyyəli narahatlıq pozuntuları, impulsiv davranış, aqressiv meyllər, asılılıq riskləri və ya həll olunmamış travmalar ailə həyatında ciddi problemlərə səbəb ola bilər:

“Beynəlxalq klinik praktika göstərir ki, bu cür hallar vaxtında müəyyən edildikdə, uyğun psixoloji dəstək və müdaxilə ailə münasibətlərinin sağlam şəkildə qurulmasına imkan verir. Evlilikdən öncə tibbi və psixoloji müayinələrin ən mühüm üstünlüklərindən biri də tərəflər arasında açıq və dürüst ünsiyyətin təşviq olunmasıdır. Bu proses cütlükləri bir-birinə qarşı daha şəffaf olmağa, gələcək həyatla bağlı real gözləntilər formalaşdırmağa və məsuliyyətli qərar verməyə yönəldir. Sağlam ailə yalnız sevgi üzərində deyil, eyni zamanda qarşılıqlı anlayış, psixoloji uyğunluq və sağlam həyat tərzi üzərində qurulur. Ailə temalinin möhkəm olması təkcə fərdlərin xoşbəxtliyi ilə məhdudlaşmır, cəmiyyətin ümumi psixoloji sağlamlığına da birbaşa təsir göstərir”.

“UNICEF-in hesabatlarına görə, sabit və emosional cəhətdən sağlam ailələrdə böyüyən uşaqların akademik uğuru, sosial adaptasiyası və psixoloji davamlılığı daha yüksək olur. Bu baxımdan, evlilikdən öncə aparılan müayinələr gələcək nəsillərin sağlam inkişafına yönəlmiş strateji investisiya kimi qiymətləndirilə bilər. O da nəzərə alınmalıdır ki, evlilikdən öncə tibbi və psixoloji müayinələr nəzarət və məhdudiyyət vasitəsi deyil, ailə həyatına məsuliyyətli və şüurlu başlanğıcın göstəricisidir. Bu yanaşma tərəflərə bir-birini daha dərindən tanımaq, mümkün riskləri vaxtında görmək və münasibətləri sağlam əsaslar üzərində qurmaq imkanı yaradır. Beynəlxalq təcrübə və elmi tədqiqatlar təsdiq edir ki, bu cür profilaktik tədbirlər ailə davamlılığını gücləndirir, boşanma riskini azaldır və cəmiyyətin ümumi rifahına müsbət təsir göstərir”,- deyə sözlərini sonlandırıb.

Ləman Sərraf