ABŞ Prezidenti Donald Trampın atəşkəs müddətini gözlənilmədən uzatması və onun İran tərəfi razılığa gələnə qədər qüvvədə qalacağını bildirməsi beynəlxalq siyasi gündəmdə diqqət çəkib. Bu qərarın həm regional gərginliklərə, həm də ABŞ-nin Yaxın Şərq siyasətinə təsiri ilə bağlı müxtəlif ehtimallar irəli sürülür.

Bəs Trampın bu gözlənilməz addımının arxasında hansı siyasi və strateji məqsədlər dayanır? 

Bu mövzu ilə bağlı İnsan Alverinə Qarşı Mübarizə Təşkilatının sədri, politoloq Ramiz Alıyev Patrul.az-a açıqlamasında suallarımızı cavablandırıb.

Onun sözlərinə görə, Trampın atəşkəsin müddətini uzatması, İranla gərginliyin artmasının qarşısını almaq və ABŞ-yə diplomatik manevr imkanı qazandırmaq məqsədi daşıyır:

“ABŞ Prezidenti Donald Trampın atəşkəsin müddətini uzatmaq barədə verdiyi qərar ilk baxışdan gözlənilməz təsir bağışlasa da, bu addımın arxasında bir neçə mühüm strateji və siyasi motivin dayandığı ehtimal olunur.

İlk növbədə, bu qərar Vaşinqtonun regionda hərbi eskalasiyanın qarşısını almağa yönəlmiş praqmatik yanaşmasının göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər. İranla birbaşa toqquşma riskinin yüksək olduğu şəraitdə atəşkəsin uzadılması ABŞ-yə həm hərbi, həm də diplomatik manevr imkanlarını genişləndirir. Bu, eyni zamanda, müttəfiqlərlə koordinasiyanın gücləndirilməsi və mümkün ssenarilərin yenidən qiymətləndirilməsi üçün vaxt qazandırır”.

R.Alıyev qeyd edir ki, Trampın bu addımı həm İrana diplomatik təzyiq göstərmək, həm də daxili siyasətdə “müharibəni dayandıran lider” imicini gücləndirmək məqsədi daşıyır:

“Digər tərəfdən, Tramp administrasiyası bu addımla Tehrana açıq mesaj verir: ABŞ hələ də diplomatik həll variantına üstünlük verir, lakin bu, şərtsiz deyil. Atəşkəsin “İran razılığa gələnə qədər” qüvvədə qalması ifadəsi, əslində, psixoloji və siyasi təzyiq aləti kimi çıxış edir. Bu yanaşma İranı danışıqlara cəlb etmək, onu daha konstruktiv mövqe tutmağa sövq etmək məqsədi daşıyır.

Bununla yanaşı, daxili siyasi amillər də istisna edilmir. Tramp üçün beynəlxalq arenada “müharibəni dayandıran lider” imicinin formalaşdırılması mühüm siyasi kapital hesab olunur. Xüsusilə seçki kontekstində bu cür addımlar onun elektoratı qarşısında həm güc, həm də rasional qərarvermə qabiliyyətini nümayiş etdirmək məqsədi daşıya bilər”.

Politoloq həmçinin bildirir ki, bu qərar həm enerji bazarlarında sabitliyi qorumaq, həm də mümkün eskalasiyanın qarşısını almaq üçün hesablanmış strateji addım kimi qiymətləndirilir:

“Nəhayət, iqtisadi faktorlar da bu qərarın fonunda mühüm rol oynayır. Yaxın Şərqdə genişmiqyaslı münaqişə enerji bazarlarında ciddi dalğalanmalara səbəb ola bilər ki, bu da qlobal iqtisadi sabitliyə, o cümlədən ABŞ iqtisadi maraqlarına mənfi təsir göstərər. Atəşkəsin uzadılması bu risklərin minimuma endirilməsi baxımından da məntiqli addım kimi görünür.

Ümumilikdə, Trampın qərarı emosional deyil, daha çox çoxşaxəli strateji hesablamalara əsaslanan bir addım kimi qiymətləndirilə bilər. Bu addım həm diplomatik təzyiq mexanizmi, həm də mümkün eskalasiyanın qarşısını alan müvəqqəti sabitləşdirici vasitə funksiyasını daşıyır”.

Cəmilə Cəfərzadə