“Azərbaycanın paytaxtı Bakı bu gün dünyanın ən nüfuzlu şəhərsalma tədbirlərindən birinə ev sahibliyi etdi. 182 ölkədən 45 mindən artıq qeydiyyatdan keçmiş iştirakçını bir araya gətirən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası öz miqyasına görə rekord qırdı. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev forumun açılışında geniş çıxış edərək ölkənin şəhərsalma sahəsindəki uğurlarını, Qarabağın yenidən qurulması prosesini və Bakının çoxəsrlik memarlıq irsini dünya ictimaiyyətinin diqqətinə çatdırdı”.

Bunu Milli Məclisin deputatı Naqif Həmzəyev Patrul.az-a Prezident İlham Əliyevin WUF13 çərçivəsindəki çıxışını şərh edərkən deyib.

Deputat bildirib ki, Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın Şərqlə Qərbi birləşdirən memarlıq və şəhərsalma fəlsəfəsini vurğulayaraq, İçərişəhərdən müasir Bakıya keçidi və işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan şəhərsalma forumlarını xüsusi qeyd edib:

“Prezident Əliyev çıxışının əvvəlində bu hadisənin tarixi əhəmiyyətini vurğuladı. “Biz yəqin ki, qeydiyyatdan keçmiş iştirakçıların rekord sayına nail olduq”, – deyən dövlət başçısı forumun bir il yarım əvvəl Azərbaycanda keçirilmiş COP29-dan sonra ölkənin ev sahibliyi etdiyi ikinci ən böyük beynəlxalq tədbir olduğunu bildirdi.

Bu rəqəmlər təsadüfi deyil. Azərbaycanın son illərdə beynəlxalq arenada diplomatik çəkisinin artması ölkəyə olan marağı yeni zirvəyə qaldırıb. Prezident əminliyini ifadə etdi ki, ilk dəfə Bakıya gələn qonaqlar Azərbaycanı daha yaxından tanımaq, şəhərsalmanın inkişafı sahəsində görülən işləri öz gözləri ilə görmək imkanı əldə edəcəklər.

Avropa ilə Asiya arasında yerləşən Azərbaycanın hər zaman Şərqlə Qərbin qovuşduğu məkan olduğunu vurğulayan Prezident bu xüsusiyyətin ölkənin memarlığında da öz izini qoyduğunu bildirdi.

“”Əgər siz Bakıda İçərişəhərin qədim divarları arasında gəzsəniz, sonra bir küçəni keçsəniz, özünüzü tamamilə müasir mühitdə hiss edəcəksiniz”, – söyləyən dövlət başçısı Bakı Bulvarının vaxtilə üç kilometr olduğunu, hazırda isə 15 kilometrdən artıq uzunluğa malik tanınmış dənizkənarı məkan kimi dünyaya tanındığını xatırlatdı.

Bu bütövlük – qədimliklə yenilik, tarixi irsin qorunması ilə müasirləşmə zərurəti arasındakı tarazlıq – Azərbaycan şəhərsalmasının əsas fəlsəfəsini təşkil edir. Prezident bu ili “Şəhərsalma və Memarlıq İli” elan etdiklərini xatırladaraq, BMT-nin Məskunlaşma Proqramı ilə birgə 2022-ci ildən etibarən uzun illər işğal altında olmuş şəhərlərdə – Ağdamda, Zəngilanda və Xankəndidə üç milli şəhərsalma forumu keçirdiklərini vurğuladı”.

N.Həmzəyev qeyd edib ki, Prezident Formula 1 Bakı Qran-Prisinə istinad edərək şəhər inkişafında cəsarətlə irəliləməyin, eyni zamanda tarixi irsi qorumaqda ehtiyatlı olmağın vacibliyini vurğulayıb:

“Prezident Əliyev çıxışında Azərbaycanın yalnız Bakıdan ibarət olmadığını, ölkənin bir çox şəhərinin öz memarlığı ilə dünyaya meydan oxuduğunu xüsusi olaraq qeyd etdi.

Şirvanşahlar dövlətinin keçmiş paytaxtı Şamaxıda 743-cü ildə tikilmiş dünyanın ən qədim məscidlərindən birinin olduğunu, Naxçıvanda isə dahi memar Əcəmi Naxçıvaninin inşa etdiyi XII əsrə aid Möminə xatun türbəsinin möhtəşəmliyini xatırladan Prezident, Nizami Gəncəvinin vətəni Gəncədən, Qafqaz Albaniyasının qədim paytaxtı Qəbələdən, tarixi abidələri ilə məşhur Şəkidən danışdı.

Ən maraqlı nümunə kimi isə o, Lahıc kəndini göstərdi: “”On beş əsr bundan əvvəl kənd salınarkən insanlar bu gün də işləyən kanalizasiya sistemini və su xəttini qurublar”. Bu fakt – əcdadların müasir mühəndislikdən 15 əsr əvvəl nə qədər mükəmməl sistem yaratdığını göstərməsi – həqiqətən heyrət doğurur.

Prezident bütün bu abidələrin ziyarətçilər üçün açıq olduğunu, onlara toxunmağın mümkün olduğunu vurğuladı: “Hesab edirəm ki, bu, bizim tarixi irsimizə münasibətimizin ən yaxşı göstəricisidir”.

Şəhər inkişafını izah etmək üçün Prezident Əliyev mövzuya özünəməxsus bir bənzətmə ilə yanaşaraq Formula 1 yarışına toxundu. Bakı Qran-Prisi şəhər halqasında keçirilən azsaylı yarışlardan biridir: ən sürətli düzlükdə bolid saatda 300 kilometrdən çox sürətlə hərəkət edərkən, pilot daha sonra əyləcə basaraq yeddi metrlik dar küçəyə – üstəlik qədim qala divarlarından cəmi bir metr aralıda – daxil olmalıdır.

“”Pilotlar liderlər, qərar qəbul edənlər və inkişaf gündəliyini irəli aparanlar kimi həm cəsur, həm də ehtiyatlı olmalıdırlar”, – fikrini söyləyən Prezident bu bənzətməni ictimai idarəetmə ilə birbaşa əlaqələndirdi: inkişafda cəsarətli olmaq, tarixi irsin qorunmasında isə son dərəcə diqqətli davranmaq lazımdır”.

Deputatın sözlərinə görə, Prezident Bakının ekoloji transformasiyasını vurğulayaraq “Qara şəhər”in “Ağ şəhər”ə çevrildiyini və şəhərin yaşıl inkişafa doğru irəlilədiyini bildirib:

“Çıxışın ən təsirli hissəsi işğaldan azad edilmiş Qarabağın yenidən qurulmasına həsr olundu. Prezident Əliyev 30 il erməni işğalı altında qalan bu ərazilərin tamamilə dağıdıldığını xatırladaraq, beynəlxalq müşahidəçilərin Ağdamı “Qafqazın Xirosiması” adlandırdığını bildirdi. Lakin bu viranəlik atom bombasının deyil, 30 illik sistemli dağıntı siyasətinin nəticəsi idi – binalar, tarixi tikililər və yaşayış evləri bir-bir məhv edilmişdi.

Bu gün isə mənzərə tamamilə dəyişib. Cəmi beş ildə görülən işlər heyrətamizdir:

• 70 kilometr tunel qazılıb;
• 500 körpüdən 435-i inşa edilib;
• Elektrik stansiyaları, su kəmərləri və su anbarları istifadəyə verilib;
• Evlər, məktəblər və xəstəxanalar tikilib;
• Üç beynəlxalq hava limanı açılıb;
• Dəmir yolları çəkilib.

Artıq 85 mindən çox azərbaycanlı keçmiş işğal altında olmuş ərazilərdə yaşayır. Böyük Qayıdış Proqramı çərçivəsində şəhər və kəndlərin baş planları hazırlanır, minalardan təmizləmə işləri davam etdirilir, sənaye zonaları yaradılır. Prezidentin sözləri ilə desək: “Yalnız dağıtmaq, məhv etmək və əziyyət vermək üçün gələnlərdən fərqli olaraq, torpağın əsl sahibləri məhz belə davranırlar”.

“Çıxışın diqqət çəkən digər hissəsi Bakının ekoloji transformasiyasına həsr olunmuşdu. Prezident xatırlatdı ki, Bakı 1846-cı ildə dünyada ilk neft hasil edilən şəhər kimi tarixə düşüb. Lakin bunun ağır nəticələri də olub – 180 ilə yaxın müddətdə ətraf mühitin qorunmasına demək olar ki, diqqət yetirilməyib. Bakı şəhərinin bəzi hissələri – Qara şəhər, Bibiheybət və Böyükşor onilliklər boyu çirkab içində qalıb.

Bu gün həmin ərazilər tanınmaz dərəcədə dəyişib. Vaxtilə ciddi çirklənmiş Qara şəhərin yerində müasir “Ağ şəhər” kompleksi yüksəlib və şəhərsalmanın nümunəvi modeli yaradılıb. Son 20 ildə Bakıda 100 park və ictimai məkan salınıb, onların 19-u əsaslı şəkildə yenidən qurulub. Şəhər müasir metro sistemi, elektrik avtobusları və ekoloji infrastrukturla inkişafını davam etdirir”– deyə həmsöhbətimiz əlavə edib.

Deputat həmçinin bildirib ki, Bakıda keçirilən WUF13 forumu şəhərsalmada keçmiş səhvlərdən dərs çıxarılaraq Bakının artıq neft şəhərindən müasir, dayanıqlı və nümunəvi şəhərə çevrildiyini bir daha nümayiş etdirir:

“Prezident Əliyev çıxışını ümidverici mesajla yekunlaşdırdı. O, BMT-dən olan mütəxəssislərin və dünyanın müxtəlif şəhərlərindən gələn qonaqların ekspert bilikləri ilə Azərbaycanın təcrübəsinin birləşməsinin daha uğurlu nəticələr verəcəyinə inandığını bildirdi.

“Şəhərsalma prosesində çox səhvlər olub və düşünürəm ki, həmin dövr artıq keçmişdə qaldı”, – deyən Prezident bu sözlərlə həm ölkənin keçdiyi mürəkkəb yolu etiraf etdi, həm də gələcəyə olan inamını ifadə etdi.

Forumun 13-cü Sessiyası bir həqiqəti bir daha sübut etdi: Bakı artıq yalnız neft şəhəri deyil – o, qədimliklə müasirliyi birləşdirən, dağıntıdan yaradıcılığa keçidi nümayiş etdirən, Şərqlə Qərbi bir arada yaşadan və dünyaya nümunə ola biləcək şəhərə çevrilib.

Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası 18–22 may 2026-cı il tarixlərində Bakıda keçirilir”.

Cəmilə Cəfərzadə