Yay aylarında havanın temperaturunun kəskin yüksəlməsi günvurma hallarının sayını artırır. Xüsusilə günün ən isti saatlarında uzun müddət birbaşa günəş şüaları altında qalmaq orqanizmin istilik tənzimləmə mexanizmini poza və həyati təhlükə yaradan vəziyyətə səbəb ola bilər. Mütəxəssislər bildirirlər ki, günvurma sadəcə istidən narahat olmaq deyil, vaxtında müdaxilə edilmədikdə beyin, ürək və digər həyati orqanların fəaliyyətinə ciddi təsir göstərə bilən təcili tibbi haldır.

Patrul.az-ın araşdırmasına görə, günvurma orqanizmin öz temperaturunu normal səviyyədə saxlaya bilmədiyi zaman baş verir. Sağlam insanda bədən temperaturu tərləmə və dəri damarlarının genişlənməsi hesabına tənzimlənir. Lakin yüksək temperatur, güclü günəş şüaları, yüksək rütubət və maye çatışmazlığı bu mexanizmi zəiflədir. Nəticədə bədən temperaturu sürətlə yüksəlir və 40 dərəcəyə, hətta daha yuxarı həddə çata bilər.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, günvurmanın ilk əlamətləri arasında güclü baş ağrısı, başgicəllənmə, halsızlıq, ürəkbulanma, qusma, həddindən artıq susuzluq, sürətli nəbz və nəfəsalma yer alır. Dəri isti və quru ola bilər, bəzi hallarda isə tərləmə davam edir. Vəziyyət ağırlaşdıqda huşun bulanması, nitq pozuntusu, davranış dəyişiklikləri, qıcolma və huşun itməsi kimi əlamətlər meydana çıxa bilər. Belə hallarda təcili tibbi yardım göstərilməsi həyati əhəmiyyət daşıyır.

Günvurma riski xüsusilə azyaşlı uşaqlarda, yaşlı insanlarda, hamilə qadınlarda, ürək-damar, şəkərli diabet və böyrək xəstəliklərindən əziyyət çəkən şəxslərdə daha yüksək hesab olunur. Açıq havada çalışanlar, idmançılar və uzun müddət fiziki fəaliyyət göstərən insanlar da risk qrupuna daxildir.

Mütəxəssislər günvurma baş verdikdə ilk növbədə şəxsin dərhal kölgə və ya sərin yerə aparılmasını tövsiyə edirlər. Artıq geyimlər boşaldılmalı və ya çıxarılmalı, bədən sərin su ilə isladılmalı, yaş dəsmal qoyulmalı və ya ventilyator vasitəsilə soyudulmalıdır. Şəxs huşu aydın vəziyyətdədirsə, ona kiçik qurtumlarla sərin su və ya elektrolit tərkibli mayelər verilə bilər. Lakin huşu pozulmuş və ya qusan insana ağızdan maye vermək olmaz. Bu halda dərhal təcili tibbi yardım çağırılmalıdır.

Həkimlər xəbərdarlıq edirlər ki, günvurma zamanı alkoqollu, çox şəkərli və ya tərkibində yüksək miqdarda kofein olan içkilər qəbul edilməməlidir. Çox soyuq su ilə qəfil soyutma və ya buzun birbaşa dəriyə tətbiqi də bəzi hallarda orqanizmə əlavə stress yarada bilər. Soyutma prosesi tədricən və təhlükəsiz şəkildə aparılmalıdır.

Günvurmanın qarşısını almaq üçün günün ən isti saatları hesab olunan təxminən 11:00–17:00 aralığında mümkün qədər açıq günəş altında qalmamaq tövsiyə edilir. Açıq rəngli, yüngül və nəfəs alan geyimlər seçmək, enli kənarlı papaq və gün eynəyindən istifadə etmək, gün ərzində kifayət qədər su içmək və susuzluğu gözləmədən maye qəbul etmək vacibdir. Açıq havada işləyən və ya idmanla məşğul olan şəxslər isə mütəmadi fasilələr verməli və kölgədə dincəlməlidirlər.

Mütəxəssislərin fikrincə, günvurmanın əlamətlərini vaxtında tanımaq və ilk yardım qaydalarını bilmək ağır fəsadların qarşısını almaqda mühüm rol oynayır. İsti havalarda sadə qoruyucu tədbirlərə əməl etmək isə bu təhlükəli vəziyyətin yaranma riskini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.

Ləman Sərraf