Yay mövsümünün ən çox sevilən meyvələri olan qarpız və yemiş həm sərinləşdirici dadı, həm də yüksək su tərkibi ilə süfrələrin əsas qonağına çevrilir. Lakin bu məhsulların düzgün seçilməməsi və ya uyğun şəraitdə saxlanılmaması sağlamlıq üçün müəyyən risklər yarada bilər. Mütəxəssislər bildirirlər ki, keyfiyyətli və təhlükəsiz qarpız və yemiş seçmək üçün təkcə görünüşə deyil, bir sıra vacib məqamlara da diqqət yetirmək lazımdır.

Patrul.az-ın araşdırmasına görə, qarpız alarkən ilk növbədə onun xarici görünüşü qiymətləndirilməlidir. Qabığı parlaq deyil, bir qədər mat olmalı, üzərində çatlar, kəsiklər və ya əzilmələr olmamalıdır. Çatlamış və zədələnmiş qabıq bakteriyaların meyvənin içinə keçməsinə şərait yarada bilər. Yetişmiş qarpızın bir tərəfində torpağa söykəndiyi hissədə krem və ya tünd sarı rəngli ləkənin olması da təbii yetişmənin əlaməti hesab olunur. Ağ və ya çox solğun ləkə isə meyvənin tam yetişmədən yığıldığını göstərə bilər.

Qarpızın saplağı da müəyyən ipucu verir. Saplaq tamamilə yaşıl olduqda meyvənin vaxtından əvvəl yığıldığı ehtimal olunur. Quru və saralmış saplaq isə adətən yetişmiş qarpızın göstəricisidir. Bundan əlavə, qarpıza yüngül vurduqda dərin və aydın səslənən səs gəlməsi onun sulu və yetişmiş olduğunu göstərə bilər.

Yemiş seçərkən isə qabığın rəngi və qoxusu əsas meyarlardandır. Yetişmiş yemiş xoş və şirin ətir verir. Əgər heç bir qoxu hiss olunmursa, meyvə tam yetişməmiş ola bilər. Həddindən artıq kəskin və turşumuş qoxu isə xarab olmanın əlaməti sayılır. Yemişin saplaq hissəsinə yüngül basdıqda bir qədər elastik olması onun yetişdiyini göstərir. Həddindən artıq bərk və ya çox yumşaq meyvələrdən uzaq durmaq tövsiyə edilir.

Qida təhlükəsizliyi üzrə mütəxəssislər yol kənarında, birbaşa günəş altında və gigiyenik şəraiti təmin olunmayan yerlərdə satılan qarpız və yemişlərin alınmasını məsləhət görmürlər. Belə şəraitdə saxlanılan məhsullar yüksək temperaturun təsiri ilə daha tez xarab ola və mikroorqanizmlərin çoxalması üçün əlverişli mühitə çevrilə bilər.
Mütəxəssislər əvvəlcədən kəsilərək satışa çıxarılan qarpız və yemişlərin alınmasını da riskli hesab edirlər. Kəsilmiş səth açıq havada bakteriyalarla çirklənə bilər. Əgər məhsul mütləq kəsilmiş halda alınacaqsa, onun soyuducuda saxlanıldığına və üzərinin örtülü olduğuna diqqət yetirilməlidir.

Qarpız və yemiş evə gətirildikdən sonra kəsməzdən əvvəl qabığı axar su altında yaxşı yuyulmalıdır. Çünki bıçaq qabığı kəsərkən üzərindəki mikrobları meyvənin içinə daşıya bilər. Kəsildikdən sonra isə məhsul uzun müddət otaq temperaturunda saxlanılmamalı, iki saatdan artıq çöldə qaldıqda istehlak edilməməlidir. Qalan hissə qida plyonkası və ya qapaqlı qabda soyuducuda saxlanmalı və mümkün qədər 2–3 gün ərzində istifadə olunmalıdır.
Bəzi insanlar qarpız və yemişin ölçüsünün keyfiyyət göstəricisi olduğunu düşünsələr də, mütəxəssislər bunun doğru olmadığını bildirirlər. Böyük və ya kiçik olması deyil, meyvənin yetişmə şəraiti, saxlanılması və xarici əlamətləri daha önəmlidir. Eyni zamanda, süni şəkildə yetişdirildiyi və ya nitratın yüksək olduğu barədə yalnız görünüşə əsasən qəti nəticə çıxarmaq mümkün deyil. Belə halları yalnız laborator analizlər dəqiq müəyyən edə bilir.

Mütəxəssislərin fikrincə, qarpız və yemiş düzgün seçildikdə və gigiyenik qaydalara əməl olunduqda yay aylarında həm orqanizmin maye ehtiyacını qarşılamağa, həm də vitamin və mineral balansını dəstəkləməyə kömək edən faydalı qidalardır. Buna görə də alış zamanı tələsik qərar verməmək, məhsulun keyfiyyətini diqqətlə qiymətləndirmək və saxlanma qaydalarına riayət etmək sağlamlığın qorunması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.

Ləman Sərraf