İnsanların çoxu üz ifadəsindəki kiçik dəyişiklikləri yorğunluq, stress və ya adi halsızlıqla əlaqələndirir. Halbuki bəzi hallarda qeyri-adi görünən bir təbəssüm həyati təhlükə yaradan xəstəliyin ilk xəbərdaredici siqnalı ola bilər. Mütəxəssislər bildirirlər ki, gülümsəyərkən üzün bir tərəfinin sallanması və ya təbəssümün assimetrik görünməsi insultun ən xarakterik ilkin əlamətlərindən biridir və belə vəziyyət dərhal tibbi müdaxilə tələb edir.

Patrul.az-ın araşdırmasına görə, insult beyinə gedən qan axınının qəfil dayanması və ya azalması nəticəsində yaranır. Bu zaman beyin hüceyrələri oksigen və qida maddələrindən məhrum qalır, cəmi bir neçə dəqiqə ərzində zədələnməyə başlayır. Vaxtında müdaxilə edilmədikdə isə hərəkət, nitq, yaddaş və digər həyati funksiyalar qalıcı şəkildə pozula bilər.
Həkimlərin sözlərinə görə, insult riski adətən illər ərzində formalaşır. Yüksək qan təzyiqi, şəkərli diabet, ürək-damar xəstəlikləri, yüksək xolesterin, piylənmə, siqaret çəkmək, alkoqol və narkotik maddələrdən istifadə, eləcə də oturaq həyat tərzi bu riski əhəmiyyətli dərəcədə artıran əsas amillər hesab olunur.
İnsultun erkən əlamətlərini vaxtında tanımaq üçün dünyada geniş istifadə olunan “BE FAST” metodu tövsiyə edilir. Bu metod altı vacib əlaməti yadda saxlamağa kömək edir:

B (Balance) – qəfil tarazlığın pozulması və ya güclü başgicəllənmə;
E (Eyes) – qəfil görmə pozğunluğu, bulanıq və ya ikili görmə;
F (Face) – gülümsəyərkən üzün bir tərəfinin sallanması və ya hərəkətsiz qalması;
A (Arms) – hər iki qol qaldırıldıqda onlardan birinin aşağı düşməsi və ya zəifləməsi;
S (Speech) – nitqin anlaşılmaz, ləng və ya pozulmuş olması;
T (Time) – vaxt itirmədən təcili tibbi yardıma müraciət etmək.

Nevroloqlar bildirirlər ki, məhz üzün bir tərəfində yaranan zəiflik çox vaxt insanların ilk diqqətini çəkən əlamət olur. Beynin üz əzələlərini idarə edən hissəsi zədələndikdə mimik hərəkətlər pozulur və təbəssüm əvvəlkindən fərqli görünür. Bu əlamət qol zəifliyi, nitq çətinliyi və ya yerimədə qeyri-sabitliklə birlikdə müşahidə olunursa, vəziyyət insult ehtimalı kimi qiymətləndirilməlidir.

Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, insult zamanı hər dəqiqə böyük əhəmiyyət daşıyır. İnsultun bəzi növlərində trombu əridən xüsusi dərmanlar yalnız simptomlar başladıqdan sonrakı ilk 4,5 saat ərzində tətbiq olunduqda yüksək effekt verir. Seçilmiş xəstələrdə isə damardakı trombun xüsusi üsulla çıxarılması – trombektomiya – simptomların başlanmasından sonrakı 24 saat ərzində də effektiv ola bilər. Lakin bunun üçün xəstənin mümkün qədər tez ixtisaslaşmış tibb müəssisəsinə çatdırılması vacibdir.

Həkimlər xəbərdarlıq edirlər ki, insult əlamətləri bəzən bir neçə dəqiqədən sonra keçə bilər. Lakin bu, təhlükənin sovuşduğu anlamına gəlmir. Belə hallar keçici işemik həmlə (mini-insult) ola bilər və yaxın gələcəkdə daha ağır insultun baş vermə riskinin yüksək olduğunu göstərə bilər. Buna görə də əlamətlər qısa müddətdə aradan qalxsa belə, mütləq tibbi müayinədən keçmək lazımdır.

Mütəxəssislərin fikrincə, insultun qarşısını almağın ən təsirli yolu risk amillərini nəzarətdə saxlamaqdır. Arterial təzyiqin müntəzəm ölçülməsi, qan şəkəri və xolesterin səviyyəsinin izlənməsi, sağlam qidalanma, fiziki aktivlik, siqaret və alkoqoldan uzaq durmaq, həmçinin ürək-damar xəstəliklərinin vaxtında müalicəsi insult riskini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.
Yəni, qəfil dəyişən təbəssüm sadəcə estetik fərq deyil, beynin köməyə ehtiyac duyduğunu göstərən ciddi siqnal ola bilər. Belə əlamətlər müşahidə edildikdə gözləmək və ya onların öz-özünə keçəcəyini düşünmək əvəzinə dərhal təcili tibbi yardıma müraciət etmək insanın həyatını və gələcək sağlamlığını xilas edə bilər.

Ləman Sərraf