Son zamanlar bir sıra ölkələrdə yeniyetmələr və uşaqaların müxtəlif texnologiyalardan istifadəsi məhdudlaşdırılır. Ölkələr sosial medianın geniş istifadəsi nəticəsində internetdə nəzarətsiz vaxt keçirdikləri üçün uşaq və gənclərə məhdudiyyətlər qoymağa davam edir.

Patrul.az bu ölkələri sizə təqdim edir:

Avstraliya – Bu ölkə 2024-cü ildə qanun qəbul edib: 16 yaşdan aşağı şəxslər üçün sosial media hesabı açmaq və istifadə etmək qadağan ediləcək. Qaydalar 2025-ci ilin dekabrında qüvvəyə minir. Platformalar “İnstagram”, “TikTok”, “Facebook”, “Snapchat”, X, “YouTube” və s. 16 yaş altı istifadəçiləri sistemdən kənarlaşdırmalı və ya cəzalarla üzləşməlidir.

Bir sıra Avropa ölkələrində – məsələn, Belçikada 13 yaşın altındakılar üçün sosial media hesabı açmaq üçün valideyn icazəsi tələb olunur.

Fransa – 2023-cü ildə qəbul edilmiş qanunla 15 yaşdan kiçik uşaqların sosial şəbəkəyə girişində valideyn razılığı tələb olunur.

• Həmçinin bəzi ABŞ əyalətlərində, məsələn, Texasda ( və digər ştatlar) azyaşlıların sosial media istifadəsinə sərt tənzimləmələr qoyulması yönündə qanun layihələri hazırlanır və müzakirə olunur.

Bu nümunələr göstərir ki, hazırda sosial şəbəkələrə giriş yaşını tənzimləmək, azyaşlıları onlayn risklərdən (məzmun, manipulyasiya, diqqət pozğunluğu, kiber zorakılığı və s.) qorumaq üçün bir tendensiyadır.

Niyə bəzi ölkələr belə qadağalar qoyur?

• Uşaqların psixologiyası və inkişafı – Gənc yaşda sosial media aktivliyi bəzən emosional gərginliyə, diqqət dağınıqlığına, özünü başqaları ilə müqayisə etməyə, özünəinamın azalmasına gətirib çıxara bilər.

• Zərərli məzmun və manipulyasiya riski # Uşaqlar reklam, fırıldaq, yanlış təsəvvür yaradan kontent, zorakılıq, manipulyasiya və sairə daha müdafiəsizdirlər.

• Məlumat təhlükəsizliyi / şəxsi məlumatların qorunması – Azyaşlılar öz məlumatlarının təhlükədə olduğunu anlamaya bilər, bu da sui-istifadə riskini artırır.

• Qanunvericiliyin yenilənməsi və platformaların məsuliyyəti – Hökumətlər sosial medianın gənclərə təsirlərini nəzərə alaraq, platformalara yaş yoxlaması və filtr tələb etməyə başlayıb.

Amma hələ “ümumi standart” yoxdur 

Hər ölkə məsələyə eyni yanaşmır. Məsələn, Avstraliyadakı qadağa 16 yaşdan aşağı şəxslərə giriş qadağası, bəzi Avropa ölkələrində isə yalnız valideyn razılığı tələb olunur, digərlərində isə yaş məhdudiyyəti yoxdur, amma kontentə nəzarət və filtr mexanizmləri ilə “yumşaq tənzimləmə” mövcuddur.

Bu yanaşmaların hamısının mənfi-müsbət tərəfləri var: sərt qadağa bəzən real istifadəni dayandıra bilər, amma riskləri azaldır. Yumşaq tənzimləmə isə nəzarəti çətinləşdirə bilər.

Qaydalar, qoruma yoxsa sərbəstlik?

Hazırda dünyada, o cümlədən bəzi nümunə ölkələrdə, azyaşlıların sosial mediaya girişinə ciddi nəzarət artır. Bu, modern çağırışa cavabdır. Lakin “yaş qadağası” tək cavab deyil; valideyn nəzarəti, maarifləndirmə, məsuliyyətli media istifadə vərdişləri, habelə platformaların uşaqlar üçün uyğun kontent yaratması da vacibdir. Belə görünür ki, ideal yanaşma təkcə qadağa yox, təhsilli, məlumatlı və nəzarətli istifadə mühiti yaratmaqdır.

Ləman Sərraf