Kişilərin qadınlardan daha az yaşaması və insanların uğurlu şəxslərə qarşı bəzən mənfi münasibət göstərməsi uzun illərdir müzakirə olunan mövzulardandır. 

Patrul.az-ın məlumatına görə, son araşdırmalar isə göstərir ki, bu iki maraqlı fenomenin arxasında təkcə sosial amillər deyil, həm də biologiya, genetika və insan beyninin təkamül yolu ilə formalaşmış xüsusiyyətləri dayanır.

Alimlərin fikrincə, qadınların daha uzunömürlü olmasının əsas səbəblərindən biri hormonal və genetik üstünlüklərlə bağlıdır. Qadın orqanizmində mövcud olan estrogen hormonu ürək-damar sistemini qoruyur, damarların elastikliyini saxlamağa kömək edir və bəzi xəstəliklərin inkişaf riskini azaldır. Bundan əlavə, hüceyrələrin qocalma sürəti ilə əlaqəli olan telomerlərin qadınlarda daha uzun olduğu müəyyən edilib. Bu xüsusiyyət orqanizmin daha gec qocalmasına və ömrün uzanmasına təsir göstərə bilər.

Statistik məlumatlar da bunu təsdiqləyir. Dünyada 100 yaşdan yuxarı insanların böyük hissəsini qadınlar təşkil edir. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bioloji üstünlüklərlə yanaşı, qadınların sağlamlıqlarına daha diqqətli yanaşmaları da burada mühüm rol oynayır.

Kişilərdə isə vəziyyət fərqlidir. Testosteron hormonu risk alma meylini, rəqabət hissini və cəsarəti artırır. Bu xüsusiyyətlər insan inkişafı baxımından müəyyən üstünlüklər yaratsa da, sağlamlıq baxımından mənfi nəticələrə səbəb ola bilir. Araşdırmalar göstərir ki, kişilər həkimə müraciəti daha çox gecikdirir, xəstəlik əlamətlərinə laqeyd yanaşır və profilaktik müayinələrdən daha az istifadə edirlər. Nəticədə bəzi xəstəliklər, xüsusilə də onkoloji və infeksion problemlər daha gec mərhələdə aşkarlanır.

Araşdırmada diqqət çəkən digər məqam insan beyninin uğura reaksiyası ilə bağlıdır. Alimlər bildirirlər ki, insan beyni təkamül prosesində daim özünü başqaları ilə müqayisə etməyə uyğunlaşıb. Keçmişdə bu xüsusiyyət sosial qruplar daxilində mövqeyi qorumağa kömək edirdi. Bu səbəbdən eyni mühitdə yaşayan bir insanın qəfil uğur qazanması bəzi insanlarda narahatlıq və ya qısqanclıq hissi yarada bilir.

Mütəxəssislər bunu “müqayisə mexanizmi” ilə izah edirlər. Beyin başqasının uğurunu bəzən öz mövqeyinə potensial təhlükə kimi qiymətləndirə bilər. Nəticədə uğurlu insanlar heç bir mənfi davranış göstərməsələr belə, bəzi şəxslər tərəfindən “özündənrazı”, “itici” və ya “qıcıqlandırıcı” kimi qəbul oluna bilirlər. Əslində isə bu, çox vaxt uğurlu insanın davranışından deyil, müşahidəçinin beynində yaranan psixoloji reaksiyadan qaynaqlanır.

Araşdırmada həmçinin “nənə effekti” kimi tanınan maraqlı bir anlayışa da toxunulur. Bu nəzəriyyəyə görə, ailədə yaşlı qadınların, xüsusilə nənələrin mövcudluğu biliklərin, həyat təcrübəsinin və mədəni dəyərlərin növbəti nəslə ötürülməsində mühüm rol oynayır. Alimlər hesab edirlər ki, insan cəmiyyətlərinin inkişafında yaşlı qadınların uzunömürlü olması təsadüfi deyil və bu xüsusiyyət nəsillərin davamlılığı üçün mühüm üstünlük yaradıb.

Yəni, həm kişilərin daha qısa ömür sürməsi, həm də uğurlu insanlara qarşı bəzən yaranan mənfi münasibətlərin arxasında mürəkkəb bioloji və psixoloji mexanizmlər dayanır. Elmi araşdırmalar göstərir ki, insan davranışlarının və həyat müddətinin formalaşmasında genetika, hormonlar, təkamül və sosial mühit bir-biri ilə sıx əlaqədə fəaliyyət göstərir. Bu faktlar isə insan təbiətini daha yaxşı anlamağa kömək edir.

Ləman Sərraf