Azərbaycanda təhsilin keyfiyyətini müəyyən edən əsas amillərdən biri də müəllim potensialıdır. Hazırda ölkənin ümumtəhsil məktəblərində minlərlə müəllim fəaliyyət göstərir. Lakin araşdırmalara görə, müəllimlərin əksəriyyəti paytaxtda çalışır. 

Patrulaz.az bunun səbəbi barədə təhsil eksperti Kamran Əsədova müraciət edərək fikirlərini öyrənib.

Ekspert qeyd edib ki, ölkə üzrə müəllimlərin təxminən 60–65 %-i paytaxt və onun ətrafındakı şəhərlərdə fəaliyyət göstərir, bölgələrdə isə müəllim çatışmazlığı ciddi səviyyədə qalır:

“Bu fərq həm maaş və sosial motivasiyalar, həm peşəkar inkişaf imkanları, həm də yaşayış şəraiti ilə bağlıdır.

Əsas səbəb maddi motivasiyadır: bölgələrdə müəllimlərin orta aylıq maaşı 400–500 manat civarında ikən, paytaxtda 700–800 manat təşkil edir. Bu fərq, xüsusən gənc müəllimlər üçün şəhəri üstün tutmaqda əsas rol oynayır. Eyni zamanda, paytaxtda müəllimlər daha çox peşəkar inkişaf imkanlarından – təlim, sertifikasiya, beynəlxalq layihələr – faydalana bilirlər. Bölgələrdə bu imkanlar məhduddur, nəticədə müəllimlər öz peşəkar karyeralarını inkişaf etdirmək üçün şəhərə yönəlirlər”.

K. Əsədovun fikrincə, sosial və həyat şəraiti də mühüm amildir:

“Şəhərdə mənzil, nəqliyyat, səhiyyə, mədəni və əyləncə xidmətlərinə çıxış daha əlçatandır. Eyni zamanda müəllimlərin öz uşaqlarının təhsil imkanları və karyera perspektivləri də paytaxta köçmək qərarına təsir edir. Nəticədə bölgələrdə müəllim çatışmazlığı şagirdlərin təhsil keyfiyyətinə birbaşa təsir göstərir.

Dünya təcrübəsinə baxdıqda, oxşar vəziyyət bir çox ölkələrdə mövcuddur. OECD ölkələrində müəllimlərin ucqar bölgələrə yönəlməsi üçün stimul paketləri, mənzil təminatı və əlavə karyera imkanları tətbiq olunur. Məsələn, Kanada və Avstraliyada müəllimlərin bölgələrdə işləməsi üçün əlavə ödənişlər və uzunmüddətli karyera perspektivi təmin edilir. Bu ölkələrdə müəllimlərin bölgələrdə yerləşdirilməsi balanslıdır və təhsil keyfiyyətinin bölgələrarası fərqi daha azdır. Azərbaycanda isə stimul mexanizmləri mövcud olsa da, onların cəlbediciliyi və praktik tətbiqi hələ yetərli səviyyədə deyil”.

Ekspert bunun müsbət tərəflərindən də danışıb:

“Paytaxtda müəllimlərin toplanması nəticəsində peşəkar inkişaf imkanları artır, sertifikasiyalar və beynəlxalq layihələrə çıxış mövcuddur. Bu isə müəllimlərin keyfiyyətinin yüksəlməsinə töhfə verir. Mənfi tərəflər isə bölgələrdə müəllim çatışmazlığını dərinləşdirir, təhsil fərqliliyini artırır və regional bərabərsizliyi gücləndirir.

Hesab edirəm ki, müəllimlərin paytaxta yönəlməsi problemini həll etmək üçün bölgələrdə maaş və sosial paketlərin artırılması, peşəkar inkişaf imkanlarının təmin olunması, mənzil və infrastruktur şəraitinin yaxşılaşdırılması vacibdir. Bu tədbirlər müəllimlərin bölgələrdə işləməsini cəlbedici edəcək, təhsil sistemində regionlararası balansı qoruyacaq və şagirdlərin təhsil keyfiyyətini yüksəldəcək. Elm və Təhsil Nazirliyinin bölgələrdə müəllim çatışmazlığına qarşı addımları müsbət işdir, lakin onları daha strateji və sistemli şəkildə genişləndirmək lazımdır”.

Ləman Əlizadə