Son illərdə sosial şəbəkələrdə özünü “psixoloq”, “dietoloq”, “motivator”, “maliyyə eksperti” kimi təqdim edən, lakin heç bir peşəkar hazırlığı olmayan şəxslərin sayı sürətlə artır. “TikTok”, “Instagram” və “YouTube” kimi platformalarda böyük auditoriya toplamaq üçün bəzən cəmi bir neçə cəlbedici cümlə, kamera qarşısında özünəinamlı duruş və emosional danışıq kifayət edir. Amma əsas sual budur: insanlar niyə onları bu qədər asanlıqla dinləyir?

Patrul.az mövzu ilə bağlı araşdırma aparıb.

Bu fenomenin ilk səbəbi informasiyaya asan çıxışdır. İnsanlar uzun və çətin araşdırmalar aparmaq əvəzinə, qısa videolarda verilən rahat və dərhal tətbiq edilə bilən “məsləhətləri” üstün tuturlar. Real mütəxəssisin dediyi “bu proses zaman və əziyyət tələb edir” cümləsi auditoriya üçün çox cazibədar görünmür. Saxta mütəxəssislər isə hər şeyin “asan yolunu” vəd edir. Vədin özü isə ən güclü cəlbedicilikdir.

Digər səbəb emosional boşluq və çaşqınlıqdır. Xüsusilə gənclər arasında özünəinam çatışmazlığı və kimlik axtarışı artdıqca, internetdəki manipulyativ məzmunlar daha təsirli olur. İnsanlar bəzən onları dinləyən, başa düşən “bir səs” axtarırlar. Saxta mütəxəssislər də bu ehtiyacı ustalıqla istifadə edirlər.

Sosial şəbəkə alqoritmləri də bu prosesə “benzin tökür”. İstifadəçilərin qarşısına daha çox baxış və reaksiya alan videolar çıxır. Ən təhlükəli məqam isə budur: çox baxış sayı etibarlılıq kimi qəbul edilir. Halbuki baxış sayı bilik və peşəkarlığın göstəricisi deyil.

Bütün bunların nəticəsində insanlar tərəddüd etmədən “mütəxəssis” görünüşlü şəxslərin dediklərini tətbiq edir, səhifələrini yayır, dostlarına məsləhət görürlər. Beləcə, yanlış məlumat həm sürətlə yayılır, həm də cəmiyyət üçün real təhlükələr yaradır.

Bu vəziyyətdən çıxış yolu isə təkcə cəmiyyətin deyil, sosial platformaların da üzərinə düşür. Təhsil, məlumatlılıq və düzgün mənbələrə yönəlmiş media savadlılığı artırılmadığı müddətcə, “saxta ekspertlərin” artımı durmayacaq.

Ləman Sərraf