Hər il 3 dekabr dünyada Əlilliyi Olan İnsanların Beynəlxalq Günü kimi qeyd olunur. Bu tarix 1992-ci il oktyabrın 14-də BMT Baş Məclisinin qəbul etdiyi Bəyannamə ilə rəsmiləşdirilib və məqsədi təkcə bir gün yaddaş yaratmaq yox, həm də dünyaya davamlı bir mesaj verməkdir:

Əlilliyi olan şəxslərin cəmiyyətin tamhüquqlu üzvləri kimi tanınması, onların hüquq, fürsət və resurslara bərabər çıxışını təmin etmək.

Bu gün necə yarandı? 

Patrul.az tarixin kökləri barədə araşdırma edib.

XX əsrin sonlarında BMT müxtəlif ölkələrdə əlilliyi olan insanların təhsil, əmək, sosial təminat və ictimai həyata qatılmaqda ciddi maneələrlə üzləşdiyini təsbit etdi.

1990-cı illərin əvvəllərində dünyada insan hüquqları ilə bağlı dönüş baş verirdi. Elə həmin dövrdə BMT bu sahədə global mexanizm yaratmalı olduğunu düşündü və 3 dekabrı həm maarifləndirmə, həm də çağırış günü kimi müəyyənləşdirdi.

Bu günün əsas missiyası üç istiqaməti əhatə edir:

1. Şüurun artırılması – cəmiyyətdə yanlış stereotipləri qırmaq, əlilliyin insanın dəyərinə təsir etməyən bir xüsusiyyət olduğunu anlatmaq.

2. Hüquqların müdafiəsi – dövlətləri inklüziv siyasət yürütməyə təşviq etmək.

3. İnteqrasiya – təhsil, səhiyyə, infrastruktur, məşğulluq sahələrində bərabər imkanların yaradılmasını stimullaşdırmaq.

Bu gün dövlətlərə, qurumlara, şirkətlərə və cəmiyyətə konkret öhdəlik xatırladır:

İnfrastruktur əlçatan olmalıdır: Pandus, xüsusi avtobuslar, liftlər, taktil cizgilər, sürüşməz səthlər və s.

Təhsil hər kəsə açıq olmalıdır: İnklüziv siniflər, uyğunlaşdırılmış tədris materialları, xüsusi müəllim dəstəyi.

Əmək bazarında ədalət: Məşğulluqda kvotalar, uyğunlaşdırılmış iş şəraiti, bacarıqlara uyğun iş imkanları.

Rəqəmsal əlçatanlıq: Kar titrləri, ekran oxuyucularına uyğun saytlar, sadə interfeys dizaynları.

Bütün dünya artıq anlayır ki, əlilliyi olan şəxslərin cəmiyyətə inteqrasiyası sosial xeyriyyəçilik deyil, inkişafın özüdür.

3 dekabr bayram deyil, bir məsuliyyət günüdür. Dünyada təxminən 1 milyarddan çox əlilliyi olan insan yaşayır. Bu, dünya əhalisinin təxminən 15%-i deməkdir. Bu insanların hər biri təhsil almaq, işləmək, səyahət etmək, öz həyatını qurmaq, seçmək və seçilmək hüququna malikdir.

Əlillik cəmiyyətin yaratdığı baryerlərlə ölçülür, insanla yox. Bu baryerləri azaltmaq isə bir cəmiyyət olaraq bizim üzərimizə düşən vəzifədir.

Ləman Sərraf