Son 6 ayda Azərbaycanda körpələrə qoyulan nadir və qəribə adlar məlum olub. Belə ki, bu ilin son altı ayında Koroğlu, Alaz adlarının hər biri iki uşağa, Əsğər adı dörd uşağa, Həkimə beş uşağa, Çilənay adı isə üç uşağa verilib.

Eyni zamanda Dağlar, Alay, Ayala, Ayat, Xanəli, Bircəgül, Gülan, Tükəzban, Dua, Həkim, Elis, Elissa, Elmidar, Ramon, Güldanə, Zara, Xədicat, Xilqət, Xosaxan, Qəribəli adlarının isə hər biri bir uşağa qoyulub.

Adlar bəzən sadəcə səsləndirdiyimiz bir söz kimi qavranılır. Lakin əslində ad şəxsin sosial mühitə daxil olduğu ilk andan onunla birgə daşıdığı kimlik kodudur. Böyük filosoflardan tutmuş müasir psixoloqlaradək, çoxları insan adlarının şəxsiyyətə, sosial münasibətlərə, hətta tale yoluna təsir etdiyini iddia edib.

Patrulaz.az-ın bu araşdırmasında adların insan həyatına təsiri mütəxəssislər, araşdırmalar və mədəni yanaşmalar fonunda əks olunub.

Psixoloji təsirlər: Ad şəxsiyyətin təməli kimi

Ad insanın öz dünyasını formalaşdırmasında ilk tikinti daşıdır. Uşaq erkən yaşlardan etibarən adı vasitəsilə sosial identifikasiya etməyə başlayır.

Adı sevmək – özgüvənin artması: Adın pozitiv yüklənməsi şəxsin özünə olan inamını artıra bilir.

Qeyri-adi adlar: Bəzi tədqiqatlar göstərir ki, adı mənfi ya da nadir olan insanlar sosial mühitdə daha çox özəlləşdirilir və bu, bəzən onlarda sosial həssaslıq yarada bilir.

Sosioloji aspekt: Ad və cəmiyyətin gözləntiləri

Adlar cəmiyyətin mənəvi və tarixi kodlarını daşıyır. Bəzi adlar sahibindən uğur, liderlik, elm kimi keyfiyyətlər gözlənilməsinə səbəb olur.

“Alim”, “Fateh”, “Zəfər” kimi adlar daha “idarəedici” assosiasiya yarada bilir.

Qadın adlarında “Zərnigar”, “Gülbahar” kimi poetik təbiət və estetika motivli adlar sahibinə qarşı incə, emosional yanaşma formalaşdırır.

Diskriminasiya və ad təsiri: İctimai yaxınlaşma yoxsa ayırışma?

Bir çox tədqiqatlar göstərir ki, insanlar adlar əsasında digərlərini qiymətləndirir. Harvard Universitetinin araşdırmasına görə, CV-lərdə eyni bacarıqlara malik insanlar arasında adi, daha “qəbulolunan” adlara sahib olanlar daha çox müsahibəyə çağırılır. Etnik və dini kökə aid adlar isə bəzi hallarda önyarğıyla qarşılanır.

Ezoterik və simvolik yanaşma: Adın enerjisi

Numerologiya, kabbala, sufi inanc sistemi kimi bir çox ezoterik sistemlərə görə, adlar səslər, vibrasiyalar və rəqəmsal dəyərlər baxımından insanın enerji sisteminə təsir edir.

Ad dəyişmə yeni enerji axını, yeni “kəlimə taleyi” deməkdir. Bu səbəbdən bir çox məşhur insanlar (sənətkarlar, ruhani liderlər, aktyorlar) adlarını dəyişib.

Tədqiqat faktları və psixoloji effekti

“Name-letter effect”: Psixoloqlar iddia edir ki, insanlar öz adlarındakı hərflərə sahib olan markaları, şəhərləri və insanları daha çox sevir (məs: “N” hərfi adında olan şəxs “Nike” brendini digərlərindən daha cazibədar qavrayır).

Nəticədə ad sadəcə bir tanıdıcı deyil. O, psixoloji forma verən bir çərçivə, sosial düymə, mənəvi simvol və bəzən taleyönlü enerji kanalı rolunu oynayır.

Adlar bizi hər kəsin baxışına açıq qoyur, amma hər baxışın necə formalaşdığı bizim adla necə barışdığımızdan, onu necə daşdığımızdan asılıdır.

Ləman Sərraf