Yəqin ki, oxucularımız öz gündəlik həyatlarında müşahidə ediblər, birisi hansısa bir əşyamıza həsədlə, qısqanclıqla baxanda o əşyamızın başına bir iş gəlir. Bu, insanlar üzərində də olur. Tutaq ki, çox şirin bir övladınızı kimsə öpür, oxşayır və sizə “bəxtəvərsən” deyir. Həmin gün uşaqda hərarət, üşütmə ola bilər və yaxud uşaq qəza keçirə bilər. Buna da nəzər və ya “gözdəymə” deyirik.

Bəs həqiqətən nəzər varmı?

Patrulaz.az mövzu ilə bağlı araşdırma hazırlayıb.

Nəzərə inanmaq bir çox insan və mədəniyyət üçün gerçək kimi qəbul olunur. Ancaq əslində bu inanc daha çox psixoloji və sosial səbəblərlə izah edilir.

“Nəzər” nədir?

Nəzər bir insanın qısqanclıqla və ya heyrətlə baxması nəticəsində başqa bir insana, əşyaya və ya hadisəyə mənfi təsir göndərməsi inancıdır. Xalq arasında deyilir: “Göz dəyməsin”, “Nəzər etdi”, “Göz çəkdi”, və sairə. Sanki insan gözü ilə pislik ötürə bilir.

Bəs nəzər necə yaranır?

Nəzəri olan insan, qarşısındakına mənfi enerjini adətən şüursuz şəkildə ötürür. Bəzi hallarda bu proses şüurlu şəkildə də baş verə bilər, lakin bu çox nadir rastlanan haldır. Nəzəri şüurlu olaraq vuran insanların gözlərindən “Qamma”, yəni yandırıcı şüalar axır.

Bu növ insanların sayı az olmaqla yanaşı, həm də çox təhlükəlidirlər. “Qamma” şüaları ilk dəfə 14 yaşlı bir rus qızında tapılıb. Bu qız gözləri ilə qarşısındakı insana yandırıcı şüa göndərərək rentgen aparatının etdiyini edə bilir.

Elm nə deyir?

Elm bu anlayışı birbaşa qəbul etmir. Nəzərlə bağlı hər hansı fiziki və ya bioloji mexanizm sübut edilməyib.

Psixologiya nə deyir?

Burada iş maraqlılaşır. Nəzərin “var kimi hiss olunması” bəzi psixoloji və sosial təsirlərdən qaynaqlana bilər:

Özünə inamsızlıq və ya qorxu: İnsan bir uğur əldə edəndə, bunun tez itəcəyindən qorxur. Bu qorxunu “nəzər” kimi xariciləşdirmək rahat olur.

Təsdiq yanlılığı (confirmation bias): Bir hadisə baş verəndə və biz onu nəzərə bağlayırıqsa, gələcəkdə buna bənzər halları da avtomatik “nəzərlə” əlaqələndiririk. Əks halları isə unuduruq.

Sosial nəzarət: “Nəzər olar” deyərək birinin öz uğurunu göstərməsinə qarşı çıxmaq, onu təvazökarlığa çağırmaq cəmiyyətin sosial mexanizmlərindən biridir.

Dində nəzər deyə bir şey var?

Peyğəmbərimiz belə buyurmuşdur:

“Göz dəyməsi gerçəkdir. Qədərimizi aşa biləcək bir şey olsa idi, bu, gözdəymə olardı”. Daha sonra buyurmuşdur: “Göz dəymiş insana abdəst alması əmr edilir, o da abdəst alır, sonra həmin abdəst suyu nəzər dəymiş insanın başından tökülür və bütün vücudu bu su ilə islanır”.

Amma bir məsələ də var: İnancın gücü

Bir insan nəzərə inandığı halda, bu inanc onun davranışlarına təsir edə bilər. Məsələn, “Məni nəzərə saldılar” deyə düşünən birisi özünü pis hiss edə, ehtiyatlı davrana bilər. Bu, stress və psixoloji gərginlik yarada bilər ki, həqiqətən də sağlamlığına və həyat keyfiyyətinə təsir edər.

Gözlərin rənginə görə gözdəymə

Rusiyada 1000 nəfər üzərində laboratoriyada aparılmış analizlərdən sonra məlum oldu ki, ən çox nəzərə gələnlər qəhvəyi və yaşıl rəngli gözlərin sahibləridir. Bu insanlar digər rəngli gözlərə nisbətən daha çox nəzərə məruz qalırlar. Bu elmi araşdırmaya görə, ən təsirli nəzər şüalarını meydana gətirən göz rəngləri isə mavi və ala göz rənglərinə sahib olan insanlardır.

Son olaraq qeyd edək ki, Azərbaycan xalqının nəzərə inancı sadəcə boş batil deyil, bu çox qatlı bir sosial və psixoloji mexanizmdir. Həm qoruyur, həm də yön verir. Həm də kim nə deyir-desin, hələ də bir çox ailədə “göz dəydi” deyib dua oxuyan nənələrə rast gəlmək mümkündür

Ləman Sərraf