Alzheimer xəstəliyi bütün dünyada yaşlı əhali arasında demensiyanın ən geniş yayılmış səbəblərindən biri hesab olunur. Alimlər illərdir bu xəstəliyin yaranmasına təsir edən amilləri araşdırır və son tədqiqatlar göstərir ki, risk yalnız yaş və genetika ilə məhdudlaşmır. Həyat tərzi, qidalanma və xüsusilə orta yaşlarda bədən çəkisinin necə dəyişməsi də gələcəkdə beyin sağlamlığına təsir göstərə bilər.

Patrul.az-ın məlumatına görə, Norveçin Milli Yaşlanma və Sağlamlıq Mərkəzinin tədqiqatçıları tərəfindən aparılan uzunmüddətli araşdırma orta yaşlarda qarın nahiyəsində yığılan piy toxuması ilə Alzheimer xəstəliyinə xas bioloji dəyişikliklər arasında əlaqə aşkar edib.
Mütəxəssislərin fikrincə, xüsusilə qarın piylənməsi gələcəkdə xəstəliyin inkişaf riskini artıran amillərdən biri ola bilər.
Araşdırma Norveçdə 1984-cü ildən davam edən genişmiqyaslı HUNT sağlamlıq layihəsi çərçivəsində həyata keçirilib. Tədqiqat zamanı yaşı 70-dən yuxarı olan təxminən 9 min nəfərin sağlamlıq göstəriciləri təhlil edilib. Alimlər eyni iştirakçıları 35–40 il ərzində izləyərək onların bədən çəkisi, bel çevrəsi və digər fiziki göstəricilərində baş verən dəyişiklikləri müqayisə ediblər.
Nəticələr göstərib ki, orta yaş dövründə bel çevrəsi boyunun yarısından çox olan şəxslərin qanında p-tau217 adlı biomarker daha yüksək səviyyədə olub. Bu biomarker beyində Alzheimer xəstəliyinə xas dəyişikliklərin ən erkən göstəricilərindən biri hesab edilir və xəstəlik əlamətləri meydana çıxmazdan illər əvvəl artmağa başlaya bilir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, qarın piylənməsi adi artıq çəkidən fərqlənir. Qarın boşluğunda və daxili orqanların ətrafında toplanan visseral piy toxuması iltihabi prosesləri gücləndirə, maddələr mübadiləsini poza və damar sağlamlığına mənfi təsir göstərə bilər. Bu dəyişikliklərin isə zamanla beyin hüceyrələrinin fəaliyyətinə təsir etməsi ehtimal olunur.
Araşdırmanın diqqətçəkən nəticələrindən biri yaşlı insanlarda fərqli mənzərənin müşahidə olunması olub. Belə ki, yaşlı yaşlarda yüksək bədən kütlə indeksi və qarın piylənməsi Alzheimer biomarkerinin daha aşağı səviyyəsi ilə əlaqələndirilib. Alimlər bunu yaşlanma dövründə çəki itkisinin bəzən artıq başlamış xəstəlik prosesinin erkən əlaməti olması ilə izah edirlər. Yəni bəzi hallarda insan xəstəliyin inkişafı səbəbindən çəki itirə bilər və bu, nəticələrin fərqli görünməsinə səbəb olur.
Bununla yanaşı, tədqiqatçılar vacib bir məqama da diqqət çəkirlər. Araşdırma müşahidə xarakteri daşıyır və qarın piylənməsinin birbaşa Alzheimer xəstəliyinə səbəb olduğunu sübut etmir. Əldə olunan nəticələr yalnız bu iki amil arasında statistik əlaqənin mövcud olduğunu göstərir. Xəstəliyin yaranmasında genetika, ürək-damar sağlamlığı, şəkərli diabet, fiziki aktivlik və digər həyat tərzi faktorları da mühüm rol oynayır.
Mütəxəssislərin fikrincə, orta yaşlardan etibarən sağlam bədən çəkisini qorumaq, xüsusilə qarın piylənməsinin qarşısını almaq yalnız ürək və damar sağlamlığı üçün deyil, gələcəkdə beyin funksiyalarının qorunması baxımından da əhəmiyyət daşıya bilər. Balanslı qidalanma, müntəzəm fiziki aktivlik, keyfiyyətli yuxu və xroniki xəstəliklərin nəzarətdə saxlanılması həm ümumi sağlamlıq, həm də idrak funksiyalarının uzun müddət qorunması üçün əsas amillər hesab olunur.
Alimlər hesab edirlər ki, Alzheimer xəstəliyinin qarşısını tam almaq hələ mümkün olmasa da, risk faktorlarının erkən dövrdə idarə edilməsi xəstəliyin inkişaf ehtimalını azaltmağa kömək edə bilər. Bu baxımdan, orta yaşlarda sağlam həyat tərzinə üstünlük vermək gələcək beyin sağlamlığı üçün atılan ən vacib addımlardan biri sayılır.

Ləman Sərraf