Son günlər paytaxt Bakı və ətraf ərazilərdə hava şəraitində kəskin dəyişikliklər müşahidə olunur. Güclü leysan yağışları ilə yanaşı, bəzi ərazilərdə, xüsusilə Ramana, Pirşağı və Abşeron yarımadasının digər qəsəbələrində dolu düşməsi qeydə alınıb. Qısa müddətdə baş verən gurultulu və intensiv yağıntı, ildırım çaxmaları ilə müşayiət olunaraq ərazidə qeyri-sabit və sərt hava şəraiti formalaşdırıb.

Maraqlı məqam isə buz dənəciklərinə bənzəyən dolunun atmosferdə necə yaranmasıdır.

Patrul.az-ın araşdırmasına əsasən, dolu güclü tufan buludlarının – əsasən “cumulonimbus” tipli buludların daxilində formalaşan buz kürəcikləridir. Bu proses şaquli istiqamətdə hərəkət edən güclü hava axınlarının təsiri ilə baş verir.

İsti hava sürətlə yuxarı qalxarkən özü ilə su damcılarını da aparır. Atmosferin yüksək qatlarında temperatur aşağı olduğu üçün bu damcılar donaraq kiçik buz dənəciklərinə çevrilir. Güclü hava axınları həmin buz hissəciklərini bulud daxilində dəfələrlə yuxarı və aşağı hərəkət etdirir.

Bu dövri hərəkət zamanı buz dənəcikləri hər dəfə yeni su damcıları ilə örtülür və bu qatlar donaraq dolunu böyüdür. Proses təkrarlandıqca dolu dənələri qat-qat böyüyərək daha iri ölçülər alır. Nəhayət, dolu dənəsi ağırlaşdıqda və ya hava axını zəiflədikdə artıq havada qala bilmir və yerə düşür.

Dolu yaranmasının əsas mərhələləri belə izah olunur: əvvəlcə su damcıları güclü hava axınları ilə yuxarı qalxır, sonra aşağı temperatur səbəbindən donaraq buz kristallarına çevrilir. Daha sonra bu kristallar bulud daxilində hərəkət edərək “həddindən artıq soyumuş” su damcıları ilə toqquşur və üzərinə yeni qatlar əlavə olunur. Sonda isə dolu dənəsi kifayət qədər ağırlaşdıqda yerə düşür.

Araşdırmalar göstərir ki, dolu dənələrinin daxilində ağac halqalarına bənzər qatlar olur. Bu qatlar onun bulud daxilində neçə dəfə hərəkət etdiyini göstərir. Kiçik dolu dənələri saatda 15-40 km sürətlə düşdüyü halda, iri doluların sürəti 160 km/saatadək çata bilir.

Tarixdə qeydə alınmış ən ağır dolu dənəsi 1986-cı ildə Banqladeşdə düşüb və çəkisi 1,02 kiloqram olub. ABŞ-də isə 2010-cu ildə diametri təxminən 20 santimetr olan, voleybol topu böyüklüyündə dolu qeydə alınıb.

Mütəxəssislər bildirir ki, dolunun bəzən şəffaf, bəzən isə bulanıq görünməsi də onun yaranma prosesindən asılıdır. Su damcısı sürətlə donduqda daxilində hava qabarcıqları qalır və dolu bulanıq olur. Əksinə, donma prosesi yavaş getdikdə hava qabarcıqları çıxır və nəticədə daha şəffaf buz təbəqəsi yaranır.