Azərbaycanda xalq təqviminə və qədim inanclara bağlı olan bayramlardan biri də Xıdır Nəbi bayramıdır. Bu bayram adətən fevral ayının 9–10-da qeyd olunur, bəzi bölgələrdə isə Xızır İlyasın doğum günü kimi fevralın 14–15-nə təsadüf edir. Xıdır Nəbi mərasimi xalq arasında fevralın 1-dən 20-nə qədər davam edən kiçik çillə dövrü ilə üst-üstə düşür və qışın sərtliyinin yavaş-yavaş geri çəkilməsinin rəmzi kimi qəbul olunur.

Patrul.az-ın araşdırmasına görə, Xıdır Nəbi bayramının kökləri islamdan əvvəlki dövrlərə, qədim türk inanclarına və təbiət kultuna dayanır. Xalq təsəvvüründə Xıdır Nəbi bolluq, bərəkət, ruzi və dirilik gətirən müqəddəs bir obrazdır. İnanclara görə, Xıdır Nəbi çətin vəziyyətdə olan insanlara yardım edir, qışın ağır günlərində ümid və istilik gətirir. Məhz bu səbəbdən bayram daha çox arzu, niyyət və dualarla müşayiət olunur.

Bu günlə bağlı maraqlı adət-ənənələrdən biri niyyət tutmaqdır. İnsanlar axşam saatlarında müxtəlif niyyətlər tutur, səhər tezdən həmin niyyətlərin həyata keçib-keçməyəcəyini yoxlamaq üçün simvolik əlamətlərə diqqət edirlər. Bəzi bölgələrdə evlərdə xüsusi xonçalar hazırlanır, süfrəyə qovurğa, buğda, un məmulatları və sadə yeməklər qoyulur. Bu süfrə qışın bitməsi və ruzinin artması üçün edilən duaların bir hissəsi sayılır.

Xıdır Nəbi bayramı xüsusilə kənd yerlərində daha canlı şəkildə qeyd olunur. Gənclər tonqal qalayır, uşaqlar qapı-qapı gəzərək pay toplayır, ailələr isə bir araya gələrək bayramı birlikdə keçirirlər. Xalq arasında belə bir inanc da var ki, bu gecə Xıdır Nəbi gəlib evlərə baş çəkir, səliqəli və təmiz olan evlərə bərəkət bəxş edir. Ona görə də bayramdan öncə evlərin təmizlənməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Bayramın keçirildiyi dövrün kiçik çilləyə təsadüf etməsi də təsadüfi deyil. Kiçik çillə qışın sonuna doğru keçid mərhələsi hesab olunur. İnsanlar bu günlərdə artıq baharın nəfəsini hiss etməyə başlayır, təbiətin oyanacağına ümid bəsləyirlər. Xıdır Nəbi də məhz bu ümidin, yenilənmənin və dirçəlişin simvolu kimi qəbul edilir.

Müasir dövrdə Xıdır Nəbi bayramı əvvəlki qədər geniş miqyasda qeyd olunmasa da, bir çox ailələr bu ənənəni yaşatmağa çalışır. Xüsusilə yaşlı nəsil bu bayramın mənəvi tərəfinə böyük önəm verir və onu xalq mədəniyyətinin ayrılmaz hissəsi hesab edir. Xıdır Nəbi təkcə bir bayram deyil, həm də insanlara səbir, ümid və gələcəyə inam aşılayan qədim bir yaddaşdır.

Bu baxımdan Xıdır Nəbi bayramı Azərbaycan xalqının təbiətlə bağlı düşüncə tərzini, inanclarını və həyat fəlsəfəsini əks etdirən dəyərli mədəni irs nümunələrindən biri kimi bu gün də yaddaşlarda yaşayır.

Ləman Sərraf