Niyə insanların çoxu qələmi sağ əllə tutur, qapını sağ əllə açır və gündəlik işlərin böyük hissəsini sağ əli ilə görür? Bu sual illərdir alimləri maraqlandırır. Yeni araşdırmalar isə göstərir ki, sağ əllilik sadəcə təsadüf deyil, insan beyninin inkişafı və təkamül prosesi ilə birbaşa əlaqəlidir.

Patrul.az məlumat verir ki, Oksford Universitetinin alimlərinin apardığı araşdırmaya görə, dünya əhalisinin təxminən 90 faizi əsasən sağ əlindən istifadə edir. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bunun kökündə milyonlarla il əvvəl başlayan təkamül dəyişiklikləri dayanır.

Araşdırmada qeyd olunur ki, digər primatlarda sağ və sol əl istifadəsi daha balanslıdır. Yəni meymunlarda müəyyən bir əlin üstünlüyü insanlardakı qədər güclü müşahidə edilmir. İnsanlarda isə vəziyyət fərqlidir: sağ əlin dominant olması açıq şəkildə nəzərə çarpır. Alimlərin fikrincə, bu fərqin əsas səbəblərindən biri insanların iki ayaq üzərində yeriməyə başlamasıdır.

İnsan dik yeriməyə başladıqdan sonra əllər daha çox incə hərəkətlər və alətlərdən istifadə üçün sərbəst qaldı. Bu isə beynin müəyyən hissələrinin daha intensiv inkişafına səbəb oldu. Mütəxəssislər bildirirlər ki, beynin sol yarımkürəsi əsasən dil, məntiq və yaradıcılıq bacarıqlarına nəzarət edir. Sağ yarımkürə isə bədənin sağ tərəfini idarə etdiyinə görə sağ əl zamanla dominant mövqeyə keçib.

Araşdırmalar göstərir ki, əl üstünlüyü insan doğulmamışdan əvvəl ana bətnində formalaşmağa başlayır. Hətta bəzi ultrasəs müşahidələrində körpələrin daha çox hansı əlin baş barmağını sorduğu müəyyən edilir. Uşaqlıq dövründə isə bu üstünlük daha da güclənir. Bununla yanaşı, ailə mühiti, gündəlik vərdişlər və cəmiyyətin təsiri də prosesdə mühüm rol oynayır.

Maraqlıdır ki, dominant olmayan əldən istifadə etmək beynin fəaliyyəti üçün də faydalı hesab olunur. Alimlər bildirirlər ki, insan sağ əllidirsə və müəyyən işləri sol əllə görməyə çalışırsa, beyində yeni neyron əlaqələri yaranır. “Neyroplastiklik” adlanan bu proses beynin dəyişmək və yeni şəraitə uyğunlaşmaq qabiliyyətidir. Məhz buna görə bəzi mütəxəssislər gündəlik sadə fəaliyyətləri, məsələn, diş fırçalamağı və ya qapı açmağı bəzən digər əllə etməyi beynin məşqi kimi qiymətləndirirlər.

Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, sağ və ya solaxay olmaq zəka göstəricisi deyil. Bu, beynin işləmə xüsusiyyətləri və sinir sisteminin təşkilatlanması ilə bağlı fərdi xüsusiyyətdir.

Əslində insanın hansı əli daha çox istifadə etməsi sadə vərdiş kimi görünsə də, onun arxasında milyonlarla illik təkamül, beynin mürəkkəb quruluşu və insan biologiyasının maraqlı mexanizmləri dayanır.

Ləman Sərraf