“Həqiqi mənliyimiz harda bitir və süni vizuallığımız harda başlayır?” – bu sual artıq milyonlarla gəncin beynində dolaşır. Texnologiya həyatımızı asanlaşdırdığı qədər, onu təhrif də edir. Xüsusilə sosial media platformaları, o cümlədən Instagram, bizə təkcə başqalarının həyatına deyil, həm də “ideal” görünüşə dair saxta təsvirlərə çıxış imkanı verir. Amma bu təsvirlər sadəcə ekranlarda qalmır, onlar artıq güzgülərə də sirayət edib.

Bu filtrlər bizə necə təsir göstərir?

Patrulaz.az mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Filtrlərin cazibəsi: Tənzimlənmiş gözəllik

“Instagram” filtrləri ilk baxışda əyləncəli görünür: bir kliklə dəri qüsursuz olur, gözlər böyüyür, burun kiçilir, yanaqlar parıldayır. Bəzən o qədər təbii görünür ki, insan artıq filtrli halını “özü” hesab etməyə başlayır. Lakin bu virtual düzəlişlərin davamlı istifadəsi, özgüvən və bədən qavrayışı üzərində dağıdıcı təsir buraxır.

Amerikalı psixoloq Dr. Renee Engeln, bu tendensiyanı belə şərh edir:

“Gənclər real üzlərini deyil, filtrlənmiş versiyalarını gözəlliyin ölçüsü hesab edirlər. Bu, onları güzgü qarşısında yad biri ilə üz-üzə qoyur”.

Güzgü ilə ziddiyyət: “Snapchat dismorfiyası” nədir?

Sosial mediada filtrli şəkillərə alışan bir çox insan real həyatdakı görünüşündən narazılıq hiss etməyə başlayır. Bu psixoloji halın adı artıq var: Snapchat dismorfiyası.

Bu termin, xüsusilə plastik cərrahiyyə sahəsində son illərdə daha tez-tez hallanmağa başlayıb. Həkimlərə müraciət edən pasiyentlər, artıq məşhurlara deyil, özlərinin filtrlənmiş versiyasına bənzəmək istədiklərini bildirirlər. Yəni insanlar artıq “başqasına” deyil, öz süni versiyalarına bənzəməyə can atırlar.

Özünü qəbuletmə azalır

Araşdırmalar göstərir ki, “Instagram” istifadəçiləri arasında bədən məmnuniyyətsizliyi daha yüksəkdir. Xüsusilə qız yeniyetmələr, filtrli şəkillərlə özlərini müqayisə etdikcə depressiya, narahatlıq və özünə güvən çatışmazlığı artır.

Bunu Duke Universitetinin psixoloqu Dr. Sarah Gerson belə izah edir:

“Filtrlərdən istifadə etmək, uzunmüddətli dövrdə insanın real görünüşünə qarşı dözümsüzlük formalaşdırır. Nəticədə, insan bədənini daim düzəlişə ehtiyacı olan bir layihə kimi görməyə başlayır”.

Texnologiya bizi gözəllik anlayışını yenidən yazmağa vadar edir

Sosial medianın yaratdığı bu yeni estetik normativ, heç də təbiəti əks etdirmir. Əksinə, hamını eyni qəlibə salmaq istəyir. Hamı oxşar burun, dodaq, göz quruluşuna can atır. Unikal görünüşlər, fərqli simalar bir növ “qüsur” kimi qəbul olunur.

Bu da bizi ciddi bir psixoloji sualla üz-üzə qoyur: bütün bu oxşarlıq içində fərdilik hara gedir?

Çıxış yolu varmı?

Bəli, var. Tənqidçi baxışla istifadə etmək, filtrli məzmunları fərq etmək, real görüntünü qəbul etməyi öyrənmək, sosial media istifadəsini balanslaşdırmaq və s.

Hətta bir çox məşhur artıq #nofilter hərəkatına qoşularaq təbii görünüşlərini paylaşmağa başlayıblar. Məqsəd, gənc izləyicilərə real bədənlərin də gözəl olduğunu xatırlatmaqdır.

Gözəllik ekranda yox, güzgüdə başlamalıdır

“Instagram” filtrləri bir əyləncə vasitəsi kimi qalsa, problem yoxdur. Amma onları özümüzə dair tək həqiqət kimi qəbul etdiyimiz anda, bədənimizlə olan münasibətimiz pozulur. Gözümüz, zehnimiz və psixikamız – hər biri təsirlənir. Sonda isə, biz öz əksimizi tanıya bilməyən bir nəslə çevrilirik.

Güzgü qarşısında yadlaşmaq istəmiriksə, ekrana baxarkən bir az da tənqidi düşünməkdə fayda var.

Ləman Sərraf