Belem şəhərində keçirilən BMT-nin İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının 30-cu Tərəflər Konfransı (COP30) çərçivəsində Azərbaycanın COP29 Prezidentliyinin təşəbbüsü və COP30 Prezidentliyinin tərəfdaşlığı ilə iqlim şəffaflığına həsr olunmuş yüksəksəviyyəli Nazirlər Dialoqu keçirilib.

Patrul.az bu kontekstdə iqlim dəyişikliyinin Azərbaycana təsirini araşdırıb.

İqlim dəyişikliyi artıq uzaq gələcəyin deyil, bu günün problemidir və Azərbaycanda onun təsirləri açıq şəkildə hiss olunur. Havanın qeyri-sabitliyi, fəsillərin qarışması, yağıntıların azalması, yazın qəfil qışa dönməsi və ya əksinə, uzun sürən isti dalğalar bu prosesin real göstəriciləridir. Ən narahatedici məqamlardan biri isə bu dəyişikliklərin yalnız hava şəraitinə deyil, ölkənin iqtisadiyyatına, kənd təsərrüfatına, su ehtiyatlarına və insan sağlamlığına ciddi təsir göstərməsidir.

Azərbaycanda temperatur son illərdə davamlı olaraq artır. Bu artım sadəcə “daha isti yay” demək deyil. İsti dalğalarının müddəti uzanır, torpağın rütubəti azalır, meşə yanğınları üçün risk yüksəlir. Xüsusilə aran rayonlarında quraqlıq artıq adi hala çevrilib. Kənd təsərrüfatı bu prosesdən birbaşa zərər görür: məhsuldarlıq azalır, suya tələbat artır, xərclər yüksəlir.

Ən kritik məsələ isə su ehtiyatlarıdır. Azərbaycan su resursları ilə zəngin ölkə deyil və iqlim dəyişikliyi bu çatışmazlığı daha da dərinləşdirir. Kür və Araz çaylarında suyun həcminin azalması həm içməli su təminatını çətinləşdirir, həm də kənd təsərrüfatı üçün suvarma sistemlərinə əlavə yük yaradır.

Digər tərəfdən, şiddətli yağıntıların intensivliyi də artır. Yəni eyni vaxtda həm quraqlıq, həm də sel və daşqın riski yüksəlir. Xüsusilə dağətəyi rayonlarda torpaq sürüşmələrinin artması bu proseslə birbaşa bağlıdır.

İqlim dəyişikliyinin sosial təsirləri də nəzərə çarpır. Havanın kəskin dəyişməsi meteohəssas insanlarda baş ağrısı, ürək döyüntüsü, təzyiqin dəyişməsi kimi narahatlıqlar yaradır. Şəhər həyatında mikroiqlimin dəyişməsi stres və yuxu problemlərinin artmasına səbəb olur.

Bir sözlə, iqlim dəyişikliyi Azərbaycanda həm təbiətə, həm iqtisadiyyata, həm də insan sağlamlığına təsir edən ciddi faktordur. Gələcəkdə bu təsirləri minimuma endirməyin əsas yolu su ehtiyatlarının düzgün idarə olunması, yaşıl enerji layihələrinin genişləndirilməsi, ağaclandırma tədbirlərinin gücləndirilməsi və dayanıqlı şəhər planlaşdırmasının həyata keçirilməsidir.

Ləman Sərraf