22 iyul Azərbaycan milli mətbuatının tarixində təkcə bir təqvim günü deyil, həm də milli düşüncənin, maarifçiliyin və ictimai sözün formalaşmasının başlanğıcıdır. Məhz 1875-ci il iyulun 22-də Həsən bəy Zərdabinin nəşr etdirdiyi “Əkinçi”qəzeti ilə Azərbaycan milli mətbuatının əsası qoyuldu. Cəmi iki il fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, “Əkinçi” cəmiyyətə yeni baxış, yeni düşüncə və milli özünüdərk gətirərək sonrakı nəsillərin informasiya və maarifçilik yoluna işıq saldı. 

Patrul.az bu günün əhəmiyyəti və milli mətbuatımızın keçdiyi inkişaf yolu barədə araşdırmanı təqdim edir.

Bu gün Azərbaycan milli mətbuatı artıq 151 illik zəngin tarixə malikdir. Bu tarix yalnız qəzetlərin və ya informasiya vasitələrinin yaranma salnaməsi deyil. O, eyni zamanda xalqın taleyinə, ictimai-siyasi proseslərə, milli azadlıq hərəkatına, dövlətçilik ənənələrinin möhkəmlənməsinə və müstəqil Azərbaycanın formalaşmasına şahidlik edən bir salnamədir. Müxtəlif dövrlərdə senzura, müharibələr, siyasi dəyişikliklər və texnoloji inqilablar mətbuatın fəaliyyətinə təsir göstərsə də, onun əsas missiyası – həqiqəti cəmiyyətə çatdırmaq və ictimai fikrin formalaşmasına töhfə vermək dəyişməyib.

Son 150 ildə mətbuat böyük transformasiya keçib. Çap qəzetləri ilə başlayan bu yol bu gün rəqəmsal media, xəbər portalları, sosial şəbəkələr, multimedia platformaları və süni intellekt alətlərinə qədər uzanır. İnformasiyanın saniyələr ərzində yayıldığı müasir dövrdə jurnalistin üzərinə düşən məsuliyyət daha da artıb. Artıq əsas məqsəd xəbəri ilk çatdırmaqdan daha çox, onu dəqiq, balanslı və etibarlı şəkildə təqdim etməkdir. Çünki dezinformasiyanın sürətlə yayıldığı informasiya mühitində cəmiyyətin ən çox ehtiyac duyduğu dəyər etibardır.

Müasir jurnalistika yalnız hadisələri işıqlandırmaqla kifayətlənmir. O, faktların yoxlanılması, ictimai nəzarətin təmin olunması, vətəndaşların məlumatlandırılması və dövlət-cəmiyyət dialoqunun qurulmasında mühüm rol oynayır. Rəqəmsallaşma medianın imkanlarını genişləndirsə də, peşəkar jurnalistikanın əsas prinsipləri – obyektivlik, operativlik, dəqiqlik və məsuliyyət dəyişməz olaraq qalır.

Azərbaycan mətbuatı bu gün yeni inkişaf mərhələsindədir. Texnologiyalar dəyişir, informasiya istehlakı sürətlənir, auditoriyanın tələbləri yenilənir. Lakin Həsən bəy Zərdabinin “Əkinçi” ilə başladığı maarifçilik missiyası mahiyyət etibarilə bu gün də yaşayır. Çünki mətbuat yalnız xəbər istehsal edən bir sahə deyil, həm də cəmiyyətin güzgüsü, ictimai yaddaşın qoruyucusu və gələcəyə istiqamət verən ən mühüm institutlardan biridir.

151 illik yol göstərir ki, mətbuatın gücü təkcə yazılan sözlərdə deyil, həmin sözün cəmiyyətə təsirindədir. Peşəkar jurnalistika dəyişən zamanın tələblərinə uyğunlaşsa da, onun əsas dəyərləri – həqiqətə sədaqət, ictimai maraqların müdafiəsi və insanları doğru informasiya ilə təmin etmək missiyası daim yaşayacaq. Bu səbəbdən 22 iyul yalnız keçmişə ehtiram günü deyil, həm də gələcəyin daha güclü, məsuliyyətli və peşəkar mediasını qurmaq üçün yeni bir çağırışdır.

Ləman Sərraf