Son günlər sosial şəbəkələrdə geniş müzakirə olunan mövzulardan biri də müxtəlif məzuniyyət növləri arasındakı fərqlərdir. Bir çox insan bu iki anlayışı qarışdırsa da, mahiyyətcə tam fərqli hüquqi və sosial məqsədlərə xidmət edir.

Patrul.az-ın araşdırmasına görə, işçilərin işlədikləri müddətdə istirahət etmək, özlərini yeniləmək və şəxsi işlərini yoluna qoymaq üçün müxtəlif məzuniyyət hüquqları var. Bu hüquqlar həm əmək münasibətlərində balans yaradır, həm də işçinin sağlamlıq və sosial rifahını qorumağa yönəlib. Lakin məzuniyyətin ödənişli və ya ödənişsiz olması işçinin həm maliyyə vəziyyətinə, həm də iş yerinin davamlılığına fərqli şəkildə təsir edir.

Ödənişli məzuniyyət işçinin aylıq əməkhaqqısını itirmədən istirahət etməsi deməkdir. Yəni işçi bu dövrdə fiziki olaraq işdə olmasa da, əməkhaqqısı əvvəlki qaydada ödənilir və sosial sığorta ayırmaları davam edir. Ödənişli məzuniyyətə əsasən əmək məzuniyyəti (illik məzuniyyət), hamiləlik və doğuş məzuniyyəti, həmçinin müvəqqəti əmək qabiliyyəti itirildikdə verilən icazələr daxildir. Bu cür məzuniyyətlərin məqsədi işçinin sağlamlığını qorumaq, psixoloji rahatlığını təmin etmək və işləmək qabiliyyətini bərpa etməkdir. Üstəlik, ödənişli məzuniyyət dövrü iş stajına daxil edilir və işçi məzuniyyətdən sonra eyni şərtlərlə işinə davam edir.

Ödənişsiz məzuniyyət isə fərqli məntiqə əsaslanır. Bu, işçiyə şəxsi səbəblərlə işdən ayrılmadan müəyyən müddətlik fasilə imkanı yaradır, lakin həmin dövrdə əməkhaqqı ödənilmir. Ödənişsiz məzuniyyət daha çox ailə vəziyyəti, səhhət problemləri, təhsil, şəxsi öhdəliklər və ya fövqəladə hallar zamanı istifadə olunur. Bu məzuniyyət növündə işçinin sosial sığorta ayırmaları həyata keçirilmədiyi üçün həmin günlər staja daxil edilmir. Yalnız işçi özü istəyərsə, könüllü şəkildə sığorta ödənişlərini edə bilər. Buna baxmayaraq, ödənişsiz məzuniyyətin ən böyük üstünlüklərindən biri iş yerinin qorunmasıdır: işçi müddət bitdikdən sonra işindən olmadan geri qayıda bilər.

Əsas fərq isə məhz tərəflərin öhdəliklərindədir. Ödənişli məzuniyyət zamanı bütün məsuliyyət işəgötürənin üzərindədir, həm maaş, həm də sosial təminat davam edir. Ödənişsiz məzuniyyətdə isə məsuliyyət işçiyə keçir, nə əməkhaqqı var, nə də staj toplanır. Bu səbəbdən işçilər adətən ödənişsiz məzuniyyəti yalnız zəruri hallarda seçirlər.

Nəticə olaraq, hər iki məzuniyyət növü işçilər üçün vacibdir, sadəcə fərqli ehtiyacları qarşılayır. Ödənişli məzuniyyət rifahın qorunması üçün planlı bir imkan yaradırsa, ödənişsiz məzuniyyət daha çox şəxsi və gözlənilməz vəziyyətlər üçün çıxış yolu sayılır. İşçi üçün ən sağlıklı seçim isə məcbur qalmadıqca ödənişsiz məzuniyyətə müraciət etməmək, ödənişli məzuniyyətdən isə ildə ən az bir dəfə mütləq istifadə etməkdir.

Ləman Sərraf