TikTok-un sürətlə yayılması yeniyetmələrin davranışına, dünyagörüşünə və gündəlik vərdişlərinə ciddi təsir göstərir. Qısa videoların ardıcıl və sürətli axını gənclərin diqqətini güclü şəkildə cəlb edir, lakin bu cəlbedicilik bəzən öz arxasınca müəyyən riskləri də gətirir. Sosial mediada populyarlıq bir trendin nə qədər yayılmasından asılı olduğuna görə yeniyetmələr çox vaxt “geri qalmamaq” üçün özlərini həmin trendlərin içində tapırlar.

Bəs TikTok trendlərinin yeniyetmələrə təsiri nədən ibarətdir?

Patrul.az-ın araşdırmasına görə, əsas təsirlərdən biri diqqət müddətinin qısalmasıdır. Bir neçə saniyəlik videolara öyrəşən beyin daha uzun müddətli kontenti qəbul etməkdə çətinlik çəkir. Bu, həm dərslərə fokuslanmağı çətinləşdirir, həm də yeniyetmələrdə “sürətli nəticə” gözləntisini artırır. Digər tərəfdən, TikTok-un alqoritmi istifadəçinin baxdığı videolara uyğun məzmunu daha çox göstərdiyi üçün uşaqlar müəyyən kontent növləri arasında sanki “bağlı qapı” effekti yaşayırlar. Bu isə onların real dünya haqqında təsəvvürlərini məhdudlaşdıra bilər.

Bəzi trendlər zərərsiz görünsə də, digərləri real təhlükə yarada bilər. Məsələn, çətin fiziki tapşırıqlar, təhlükəli hərəkətlər və sağlam olmayan qidalanma ilə bağlı çağırışlar yeniyetmələrin təqlid etməyə meyilli olduğu fəaliyyətlərdir. Yetkinlik dövründə özünü sübut etmə ehtiyacı yüksək olduğundan, gənclər bəzən heç düşünmədən riskli videoların ardınca gedirlər.

Psixoloji təsirlər isə daha dərindir. Platformada şişirdilmiş gözəllik standartlarının təsiri, başqalarının “ideal” həyatı ilə davamlı müqayisə yeniyetmələrdə özünəinamın azalmasına səbəb olur. Videoların altındakı rəylər və “bəyənmə” sayı onlarda öz dəyərini sosial media üzərindən alma vərdişi formalaşdırır. “Məni bəyənmədilər” kimi düşüncələr sakit və introvert xarakterli uşaqlarda belə narahatlıq və özünüqiymətləndirmədə problemlər yarada bilər.

Bütün bunlara baxmayaraq, TikTok-un müsbət tərəfləri də var. Platforma yaradıcılığı artırır, yeni bacarıqlar öyrənməyə kömək edir, musiqi, dillər, incəsənət və hətta elm sahələrində gənclərə ilham verir. Sadəcə düzgün nəzarət və balans olduqda TikTok həm əyləncə, həm də inkişaf vasitəsinə çevrilə bilər.

Nəticə olaraq, problem TikTok-un özündə deyil, onun necə istifadə edilməsindədir. Yeniyetmələr sərhədləri bilmədikdə trend bir zövqdən çox təsirə çevrilir. Ailə, məktəb və sosial mühit bu balansı qoruduqda isə TikTok təhlükə deyil, sadəcə rəngarəng və dinamik bir platforma olaraq qalır.

Ləman Sərraf