“İndi sən hara sənədlərini verirsən?”
Bu sadə sual əslində minlərlə gəncin beynində bir labirintin başlanğıcıdır. 

Universitet seçimi doğrudanmı şəxsi qərardır? Yoxsa cəmiyyətin səsi beynimizdə səssizcə danışır?

Patrulaz.az-ın araşdırmasına görə, universitet seçimi təkcə akademik maraq deyil, həm də ailənin, dostların, müəllimlərin və cəmiyyətin gözləntiləri ilə formalaşan psixoloji bir prosesdir.

Qərar verən kimdir – Mən, ailəm, yoxsa qonşular?

Universitet seçimi rəsmi olaraq fərdi qərar kimi təqdim edilsə də, reallıqda bu qərara təsir edən çoxsaylı sosial faktorlar var:

Valideyn təzyiqi: “Filan universiteti bitirsən, gələcəyin hazırdır” düşüncəsi

Prestij sindromu: Yüksək balla yalnız “adlı-sanlı” universitetə getmək borcu

Ətrafın müqayisəsi: Dostun hüquq oxuyursa, sən niyə dizayn seçirsən?

Qohumların gözləntiləri: “Atası mühəndis idi, o da elə olmalıdır”

Bu kimi faktorlar gəncin şəxsi maraq və qabiliyyətlərini arxa plana atmasına səbəb ola bilər.

Psixoloji təzyiq: “Əgər doğru seçim etməsəm?”

Psixoloq Dr. Gülçin Aykaç qeyd edir ki, universitet seçimi zamanı sosial təzyiq altında olan gənclər tez-tez aşağıdakı halları yaşayırlar:

-Şəxsi maraqlarından uzaqlaşma

-Peşmanlıq və özünü günahlandırma

-Tədris müddətində motivasiya itkisi

-Akademik performansda eniş

-Uzunmüddətli peşə narazılığı və iş məmnuniyyətsizliyi

Bu, təkcə 4 illik universitet dövrünə deyil, bir ömürlük peşə həyatına təsir edir.

Beynəlxalq nümunələr: Dünyada necədir?

• Finlandiya: Gənclər məktəb illərində öz bacarıqlarını tanımaq üçün xüsusi “karyera istiqamətləri” dərsləri alırlar. Seçimlər daha real və balanslı olur.

• ABŞ: Orta məktəbdə “college counselor” (təhsil məsləhətçiləri) ilə tələbələrə fərdi yanaşma tətbiq olunur. Hər kəs öz maraq dairəsinə yönləndirilir.

• Cənubi Koreya: Akademik yarış və ailə təzyiqi nəticəsində tələbə intiharları problemi yaşanır. İndi hökumət “alternativ seçimlərə” dəstək verir.

Sağlam seçim üçün nə edilməlidir?

1. Özünü tanı: Maraqlar, bacarıqlar, şəxsiyyət növü – bunların fərqinə varmaq ilk addımdır.

2. Təzyiqləri tanı və tanıdıqca analiz et: Sənin istəyinmi, yoxsa başqalarının arzularımı önəmlidir?

3. Peşə ilə təhsili qarışdırma: Bir universitet bütün gələcəyini müəyyən etmir.

4. Araşdır, sorğu keçir, real insanlarla danış: Məsələn, seçmək istədiyin sahədə çalışanlarla əlaqə qur.

5. “Seçim peşmanlığı” normaldır: Hər kəs mükəmməl qərar vermir. Əsas olan zamanla onu uyğunlaşdırmaqdır.

Səssiz səsin sahibini tap

Universitet seçimi sadəcə diplom seçimi deyil. Bu, bir gəncin həyatına hansı istiqamətlə getmək istədiyini göstərən ilk ciddi addımdır. Bu addımda ən vacib şey öz səsini sosial səslərdən ayırd edə bilməkdir. Cəmiyyətin fikrinə qulaq as, amma sonda öz yolunu özün cız.

Ləman Sərraf