İnsanlığın kainatda yeganə ağıllı həyat forması olub-olmaması sualı artıq təkcə fəlsəfi düşüncənin deyil, ciddi astrofizik modellərin mövzusudur. Onilliklərdir davam edən müşahidələr, teleskop məlumatları və riyazi hesablamalar göstərir ki, həyatın yaranması üçün lazım olan şərtlər düşündüyümüz qədər nadir olmaya bilər. Son araşdırmalar isə bu müzakirəyə tamamilə qaranlıq maddə adlanan yeni bir dəyişən əlavə edir.

Patrul.az-ın araşdırmasına görə, kainatın təxminən 85 faizini təşkil edəfn, lakin birbaşa müşahidə edilə bilməyən qaranlıq maddə indiyə qədər əsasən qalaktikaların formalaşması və kosmik strukturların sabitliyi ilə əlaqələndirilirdi. Yeni model isə göstərir ki, qaranlıq maddənin sıxlığı yalnız kosmik “skelet” rolunu oynamır, eyni zamanda ulduz əmələgəlmə sürətinə də təsir edir. Qaz və toz buludlarının necə sıxıldığı, hansı sürətlə yeni ulduzların doğulduğu və planet sistemlərinin necə formalaşdığı qaranlıq maddənin paylanması ilə sıx bağlıdır.

Alimlərin kosmoloji simulyasiyalara əsaslanan nəticələrinə görə, qaranlıq maddənin optimal sıxlığa malik olduğu bölgələrdə ulduzlar daha stabil və uzunömürlü olur. Bu isə həyat üçün ən kritik amillərdən biridir. Çünki ağıllı həyatın formalaşması üçün milyardlarla il davam edən sabit mühit tələb olunur. Əgər ulduz sistemi tez dağılırsa və ya radiasiya səviyyəsi dəyişkəndirsə, mürəkkəb həyatın yaranması çətinləşir.

Araşdırma göstərir ki, kainatın erkən dövrlərində, təxminən ilk 3–4 milyard il ərzində kosmik şərait ağıllı həyat üçün o qədər də əlverişli deyildi. Qalaktikalar xaotik idi, ulduz partlayışları daha intensiv baş verirdi. Lakin zaman keçdikcə strukturlar sabitləşdi və xüsusilə Süd Yolu tipli spiral qalaktikalarda yaşana bilən zonaların sayı artmağa başladı. Bu isə o deməkdir ki, Yer ölçülü və uyğun temperatur intervalında yerləşən planetlər düşündüyümüzdən daha çox ola bilər.

Bu nəticələr məşhur Drake tənliyinə yeni baxış gətirir. Əgər qaranlıq maddə ulduz və planet formalaşmasına sistemli şəkildə təsir edirsə, deməli ağıllı həyatın yaranma ehtimalı yalnız bioloji və kimyəvi amillərlə deyil, kosmoloji parametrlərlə də müəyyən olunur. Başqa sözlə, həyat təsadüfi “möcüzə” deyil, müəyyən kosmik qanunauyğunluqların nəticəsi ola bilər.

Ancaq burada başqa bir paradoks ortaya çıxır. Əgər ağıllı həyat daha çox yayılıbsa, niyə biz hələ də heç bir açıq siqnal və ya iz tapmamışıq? Bu sual bizi yenidən Fermi paradoksuna qaytarır. Yeni yanaşma ehtimal edir ki, problem sayda deyil, zaman və məsafədə ola bilər. Sivilizasiyalar eyni dövrdə texnoloji mərhələyə çatmaya bilər. Onların “aktiv” fazası çox qısa ola bilər və ya kosmik miqyasda aramızdakı məsafə ünsiyyəti faktiki olaraq mümkünsüz edə bilər.

Beləliklə, yeni model kainatı daha “canlı” təsəvvür etməyə əsas verir. Qaranlıq maddə yalnız görünməyən bir kosmik komponent deyil, potensial olaraq həyatın yayılmasına dolayı təsir edən fundamental faktordur. Əgər bu yanaşma gələcək müşahidələrlə təsdiqlənsə, insanlığın kosmosdakı mövqeyi barədə təsəvvürümüz dəyişə bilər.

Ləman Sərraf