Son günlər təhsil sektorunda müzakirə olunan əsas yeniliklərdən biri də saat hesabı ilə maaş alan müəllimlərin tam ştatlı iş konsepsiyasına keçirilməsi planıdır. Yeni modelin məqsədi müəllimin yalnız dərs saatları ilə məhdudlaşmayan, məktəbin gündəlik fəaliyyətinə daha sıx inteqrasiya olunmuş iş rejiminə keçididir. Bu dəyişiklik fonunda diqqət çəkən əsas məsələ dərs yükü başa çatdıqdan sonra müəllimlərin məktəbdə 8 saatlıq iş rejimi çərçivəsində hansı fəaliyyətləri yerinə yetirəcəyi və əlavə vaxtının necə tənzimlənəcəyidir.

Bəs dərsi bitən müəllim 8 saat məktəbdə nə edəcək?

Bu barədə təhsil mütəxəssisi, tədqiqatçı Vaqif Fətullayev Patrul.az-a açıqlamasında bildirib ki, tam ştatlı sistem müəllimin dərsdənkənar fəaliyyətlərini planlı və peşəkar şəkildə qurmağa imkan verir:

“Tam ştatlı iş modelinə keçid iş rejiminin uzadılması kimi yox, müəllim əməyinin məzmununun daha sistemli şəkildə yenidən qurulması kimi başa düşülməlidir. Əsas məsələ dərs yükü bitdikdən sonra müəllimin məktəbdə keçirdiyi əlavə vaxtın necə planlaşdırılacağıdır. Bu 8 saatlıq rejim formal şəkildə ‘məktəbdə qalmaq’ kimi deyil, peşə fəaliyyətinin tamhüquqlu hissəsi kimi təşkil edilməlidir. Dərsə hazırlıq, qiymətləndirmə, şagirdə fərdi dəstək, valideynlərlə ünsiyyət, layihələrlə iş, metodik fəaliyyət və peşəkar inkişaf kimi istiqamətlər bu çərçivəni formalaşdırmalıdır. Bu prosesdə məktəb rəhbərliyinin üzərinə çox ciddi məsuliyyət düşür. Yaxşı direktor və direktor müavinləri müəllimlə işi düzgün quran, əməkdaşlığı təşviq edən, ədalətli iş bölgüsü yaradan və motivasiyanı qoruyan əsas tərəfdir. Rəhbərliyin idarəetmə keyfiyyəti müəllimin əlavə vaxtının səmərəli təşkilinə və məktəbin ümumi nəticələrinə birbaşa təsir edir.”

V. Fətullayev bildirib ki, yeni model müəllimə stabil iş rejimi və rəsmi tanınan dərsdənkənar fəaliyyətlərlə daha güclü peşəkar təminat yaradır:

“Yeni model müəllimlik peşəsini daha stabil, davamlı və rəqabətədavamlı edir. ‘Stavka’ yanaşmasından imtina, davamlı əmək münasibəti və yüksələn maaş perspektivi müəllim üçün daha güclü sosial təminat və uzunmüddətli planlaşdırma imkanı yaradır. Dərs yükünün artırılması və dərsdənkənar fəaliyyətlərin rəsmi şəkildə tanınması isə məktəbə peşəkar bağlılığı gücləndirir və dərs keyfiyyətini artırır. Reallıqda müəllim dərsdən sonra mütəmadi olaraq valideynlərlə əlaqə saxlayır, şagirdlərin inkişafı barədə məlumat verir və əlavə sənəd işləri ilə məşğul olurdu. Bu yanaşma ilə həmin fəaliyyətlər rəsmiyyət qazanacaq və müəllimin maaşına müsbət təsir göstərəcək. Nazirin də qeyd etdiyi kimi, proses könüllü olacaq. Təcrübə göstərir ki, yüksək maaş və stabil iş rejimi olan modellərə əvvəlcə az müəllim qoşulur, daha sonra bu say t gradually artır. Bu, beynəlxalq təcrübədə də müşahidə olunur. OECD-nin TALIS tədqiqatına görə, bir çox ölkələrdə müəllimlərin həftəlik ümumi iş yükü 45–50 saatdır və bunun yalnız yarısı dərs, qalanı dərsdənkənar peşə fəaliyyətidir. Türkiyə və Qazaxıstanda bu fəaliyyətlər qanunvericilikdə müəllimin rəsmi öhdəliyi kimi tanınır və əlavə motivasiya mexanizmləri tətbiq olunur. Finlandiya, Sinqapur və Estoniya kimi yüksək nəticəli təhsil sistemlərində də müəllimlərin məktəbdə stabil şəkildə planlaşdırılmış dərsdənkənar vaxtı mövcuddur.”

Ekspertin sözlərinə görə, yeni model sertifikatlı müəllimlərin iştirakı, pilot sınaqlar və şəffaf mexanizmlər vasitəsilə daha keyfiyyətli və koordinasiyalı iş mühiti yaratmağı hədəfləyir:

“Sertifikatlaşdırma balı yüksək olan müəllimlərin prosesə cəlb edilməsi keyfiyyətin qorunması baxımından anlaşılandır. Bu, digər müəllimlərin avtomatik olaraq kənarda qalması deyil, onlar üçün əlavə hazırlıq və mentorluq imkanlarının mərhələli şəkildə yaradılması deməkdir. Bu, beynəlxalq səviyyədə cəzalandırma deyil, inkişaf modeli kimi tətbiq edilir. Mənim fikrimcə, model mərhələli şəkildə, ilk növbədə pilot məktəblərdə sınaqdan keçirilməlidir. Regionlarda resurs və kadr imkanları müxtəlif olduğundan pilot mərhələsi həm riskləri azaldar, həm də real nəticələr əsasında sistemi təkmilləşdirməyə imkan verər. Nəzərə almaq lazımdır ki, müəllimin məktəbdə daha çox qalması onun daha çox yüklənməsi demək deyil. Bu model müəllimin işini daha strateji, daha koordinasiyalı və daha keyfiyyətli formaya salmağı hədəfləyir. Burada əsas şərt müəllimin maraqlarını qoruyan, şəffaf, real və idarəolunan mexanizmlərin qurulmasıdır.”

Cəmilə Cəfərzadə