“Qız nə vaxt ərə gedir?”, “Oğlum, ev tikdinmi, toy eləyək də!”, “Yaş keçir, uşaq istəmirsən bəs?”…

Bu cür suallar bir çox Azərbaycan gəncinin qohum məclislərində, ailə süfrəsində, ya da sosial mediada qulağında səslənən fon musiqisidir. Gözləntilər isə bir musiqi qədər yumşaq yox, bəzən boğucu, bəzən təzyiqedici, bəzən isə zəhər qədər acıdır. Bəs gənclər niyə evlənmək istəmir?

Patrulaz.az mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Evlilik bir “plan” yoxsa “borc” kimi? Əvvəllər evlilik bir həyat mərhələsi idi – məktəb, iş, toy, uşaq… Bütün bu ardıcıllıq cəmiyyətin yazılmamış qanunu idi. Amma müasir gənclər bu ssenarini qəbul etmirlər. Onlar üçün evlilik artıq bir “məcburiyyət” deyil, bir seçimdir. Bu da dilemma yaradır: Seçmək azadlığını qazanan gənclər, bu azadlıqla nə edəcəklər?

Sosial media, artan fərdi şüur, feminist və psixoloji maariflənmə bu məsələyə fərqli baxış yaradıb: “Əgər evlənmək məni xoşbəxt etməyəcəksə, niyə evlənim?” Bu, əvvəllər səsləndirilməyən sualdır.

Ailə təzyiqi: “Nəslin davamı”, “uşaq istəyirik”, “adımız qalmalıdır”

Gənclərin ən böyük çəkişmələrindən biri ailə gözləntiləridir. Ailələr hələ də evliliyi övlad üzərində mənəvi borc kimi görür: “Səni böyütdük, indi ailə qur ki, biz də nəvə görək”.

Ən acınacaqlısı budur ki, ailələr bəzən övladlarını evləndirərək onların “xilas” olacağını düşünür. Halbuki həll edilməmiş psixoloji və iqtisadi problemlə evliliyə girən biri nə özü xilas olur, nə də başqasını xoşbəxt edə bilir.

İqtisadi reallıq: Toy etmək, ev almaq, kirayə ödəmək…

Ənənəvi toyların 20-30 min manatlıq yükü, ev qiymətlərinin yüksəkliyi, sabit gəliri olmayan gənclərin sayı… Bu reallıqlar fonunda “evlənmək” fikri bəzən riskə getmək kimidir.

İqtisadi çətinliklərlə mübarizə aparan bir gənc üçün evliliyə girmək bəzən “boğulmaq” kimi hiss olunur. Bu həm kişilər, həm qadınlar üçün keçərlidir. Ənənəvi olaraq ailəni “quran” kişi kimi təqdim edilsə də, qadınların da maddi müstəqillik istəyi artıb və bu da onların evlilik qərarlarına təsir edir.

Şəxsi azadlıq: “Mən öz həyatımı yaşamaq istəyirəm”

Bu gün bir çox gənc üçün evlilik azadlığın sonu kimi görünür. Təəssüf ki, bu qorxu əsasız deyil. Hələ də bir çox evlilikdə qadının karyerasına, həyat tərzinə, geyiminə müdaxilə edilir. Kişilər isə “ailə başçısı” olmaq yükünü çəkməyə hazır deyillər.

Müasir gənc azad yaşamaq, dünyanı görmək, özünü tanımaq istəyir. Bu arzular isə bəzən ənənəvi evliliklə toqquşur. Ən yaxşı halda evlilik “yoldaşlıq” olmalıdır. Amma bu anlayış cəmiyyətdə hələ tam oturuşmayıb.

Psixoloji amillər: Travmalar, qorxular və güvənsizlik

Uşaq vaxtı evdə daim münaqişə görən bir insan üçün evlilik təhlükə kimi görünür. Valideynlərin uğursuz münasibətləri, boşanmalar, şiddət – bütün bunlar gənclərin evlilik qərarına birbaşa təsir edir.

Bu səbəbdən bəzi insanlar özlərini emosional olaraq evliliyə hazır saymırlar. Amma bunu deməyə də utanırlar. Çünki “hazır deyiləm” demək zəiflik yox, məsuliyyətdir.

Yeni model: Gec evlənmək, ya heç evlənməmək?

Əvvəllər 22-25 yaş arası evlənmək normal sayılırdısa, indi bu yaş göstəricisi 30+ səviyyəsinə çatıb. Bəziləri ümumiyyətlə evlənmək istəmir – çünki bu, onların həyat planına daxil deyil.

Bu o demək deyil ki, ailə anlayışı sıradan çıxır. Sadəcə gənclər onu fərqli formalaşdırmaq istəyir: bərabərlik, qarşılıqlı dəstək və emosional sağlamlıq üzərində qurulan ailə.

Evlilik artıq “olmalıdır” deyil, “olsa yaxşı olar” formasına keçir. Gənclərin bu məsələdə daha düşüncəli, daha seçici olması bir geriləmə yox, əksinə, irəliləyişdir. Amma bu seçim azadlığı ailə, cəmiyyət və sistem tərəfindən qəbul edilməlidir.

Ləman Sərraf