Qarşıdan bayram gəlirsə, bu o deməkdir ki, fişəng və digər pirotexniki vasitələr havada uçuşacaq.

Pirotexniki vasitələr – fişənglər, partlayıcı şarlar, fontanlar və digər oxşar məhsullar əsasən əyləncə və vizual effekt məqsədilə istifadə olunsa da, onların hazırlanma prosesi və tərkibi kifayət qədər təhlükəlidir. 

Patrul.az-ın araşdırmasına görə, bu vasitələr kimyəvi maddələrin qarışığından hazırlanır və nəzarətsiz istifadə edildikdə insan sağlamlığı üçün ciddi risklər yarada bilər.

Pirotexniki məhsulların əsas tərkibini barıt, metal tozları (alüminium, maqnezium, stronsium və s.), oksidləşdirici maddələr və rəng verən kimyəvi birləşmələr təşkil edir. Məsələn, qırmızı rəng almaq üçün stronsium duzlarından, yaşıl üçün bariy birləşmələrindən, sarı üçün natriumdan istifadə olunur. Bu maddələr müəyyən nisbətlərdə qarışdırılır, xüsusi kapsullara yerləşdirilir və alışdırıcı mexanizmlə təmin edilir. Sənaye üsulu ilə istehsal olunan pirotexniki vasitələr ciddi təhlükəsizlik standartlarına əsaslansa da, qeyri-qanuni və ya ev şəraitində hazırlanan məhsullar ən böyük təhlükə mənbəyidir.

Bu vasitələrin insan sağlamlığına mənfi təsiri ilk növbədə partlayış və yanıq riskləri ilə bağlıdır. Fişənglərin düzgün işləməməsi və ya vaxtından əvvəl partlaması əl, üz və göz nahiyəsində ağır yanıq və xəsarətlərə səbəb ola bilər. Statistikalar göstərir ki, pirotexniki qəzaların böyük hissəsi barmaq amputasiyası, görmə itkisi və ciddi dəri zədələnmələri ilə nəticələnir. Xüsusilə uşaqlar və yeniyetmələr bu baxımdan daha həssas qrup hesab olunur.

Digər ciddi təhlükə isə pirotexniki vasitələrin yaratdığı tüstü və zərərli qazlardır. Partlayış zamanı havaya yayılan kimyəvi hissəciklər tənəffüs yollarını qıcıqlandıra, astma tutmalarını gücləndirə, allergik reaksiyalara və uzunmüddətli istifadədə ağciyər problemlərinə səbəb ola bilər. Bu tüstü eyni zamanda ürək-damar xəstəliklərindən əziyyət çəkən şəxslər üçün də risklidir. Qapalı məkanlarda pirotexniki vasitələrdən istifadə isə zəhərlənmə ehtimalını daha da artırır.

Səs təsiri də nəzərəçarpacaq mənfi amildir. Güclü partlayış səsləri qulaq pərdəsinə zərər verə, müvəqqəti və ya daimi eşitmə problemləri yarada bilər. Bundan əlavə, yüksək səs səviyyəsi xüsusilə yaşlılar, uşaqlar, hamilə qadınlar və psixoloji həssaslığı olan insanlar üçün stress, qorxu və panikaya səbəb olur. Ev heyvanları üçün isə bu səslər ciddi psixoloji travma yarada bilər.

Bütün bu risklər onu göstərir ki, pirotexniki vasitələrə yalnız əyləncə vasitəsi kimi yox, potensial təhlükə mənbəyi kimi yanaşmaq lazımdır. Mütəxəssislər bu məhsulların yalnız sertifikatlı yerlərdən alınmasını, istifadə qaydalarına ciddi əməl olunmasını və uşaqlardan uzaq saxlanılmasını tövsiyə edirlər. Qeyri-qanuni pirotexniki vasitələrdən istifadə isə təkcə sağlamlıq üçün deyil, həm də hüquqi baxımdan ciddi nəticələr doğura bilər.

Nəticə etibarilə, pirotexniki vasitələr bayramlara rəng qatmaq üçün nəzərdə tutulsa da, diqqətsiz və məsuliyyətsiz istifadə edildikdə insan sağlamlığı və həyatı üçün ciddi təhlükəyə çevrilə bilər. Bayram sevincinin faciəyə çevrilməməsi üçün təhlükəsizlik hər zaman ön planda olmalıdır.

Ləman Sərraf