Son illərdə süni intellekt əsaslı çatbotlar, xüsusilə də ChatGPT, insanların gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Hər həftə milyonlarla insan bu platformalarla ünsiyyət qurur: suallar verir, məsləhət alır, fikirlərini bölüşür, bəzən isə içində saxladıqlarını ilk dəfə məhz bir çatbota etiraf edir. Lakin mütəxəssislər xəbərdarlıq edir ki, bu cür ünsiyyət emosional asılılıq həddinə çatdıqda ciddi psixoloji risklər yarada bilər.

Patrul.az mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Süni empatiya real münasibətləri əvəz edəndə

ChatGPT-in əsas üstünlüklərindən biri insanı dinləməsi, mühakimə etməməsi və sakit, anlayışlı üslubla cavab verməsidir. Tənha, stresli və ya depressiv dövrdən keçən insanlar üçün bu, cəlbedici görünür. Zamanla bəzi istifadəçilər real həyatda tapa bilmədikləri anlayışı və diqqəti yalnız çatbotda axtarmağa başlayırlar. Bu mərhələdə süni empatiya real insan münasibətlərini əvəz etməyə başlayır.

“Məni hamıdan yaxşı o anlayır” düşüncəsi

Emosional asılılığın formalaşdığı nöqtə də məhz buradır. İnsan düşünür ki, onu ailəsi başa düşmür, dostları dinləmir, cəmiyyət qəbul etmir.

Bu zaman çatbot “təhlükəsiz liman” kimi qəbul olunur. Halbuki bu düşüncə insanı real sosial əlaqələrdən uzaqlaşdırır və tənhalığını daha da dərinləşdirir.

Çatbotun terapevt kimi qəbul edilməsi

Ən riskli məqam isə ChatGPT-in psixoloq və ya həyat məsləhətçisi kimi görülməsidir. Süni intellekt diaqnoz qoya bilməz, emosional böhranları müalicə edə bilməz, insan həyatına cavabdehlik daşıya bilməz.

Buna baxmayaraq, bəzi istifadəçilər depressiya, ümidsizlik, hətta intihar düşüncələrini çatbotla paylaşır və peşəkar yardım axtarmağı gecikdirir. Bu isə vəziyyəti daha da ağırlaşdıra bilər.

Asılılıq artdıqca reallıqdan uzaqlaşma

Uzunmüddətli və intensiv istifadə nəticəsində insan: saatlarla çatbotla yazışır, real ünsiyyətdən qaçır, problemləri həll etmək əvəzinə onlardan yayınır.

Bu proses psixoloji boşluğu doldurmur, əksinə, onu dərinləşdirir. Mütəxəssislərin fikrincə, bu hal xüsusilə gənclər və emosional cəhətdən həssas insanlar üçün təhlükəlidir.

Təhlükə texnologiyada yox, istifadədədir

Əslində ChatGPT özü-özlüyündə təhlükə deyil. O, düzgün istifadə edildikdə faydalı alət, məlumat mənbəyi və düşünməyə kömək edən vasitədir. Təhlükə onu insan əvəzi görməkdə, emosional boşluğu yalnız onunla doldurmaqda, real yardımı süni ünsiyyətlə əvəz etməkdədir.

Əgər kimsə özünü tək, çıxılmaz vəziyyətdə və ya ümidsiz hiss edirsə, ən doğru yol ailə üzvlərinə, dostlara, psixoloqlara və mütəxəssislərə müraciət etməkdir.

Ləman Sərraf