Yüksək intellektə malik insanların düşüncə tərzi və davranışları uzun illərdir psixoloqların diqqət mərkəzindədir. Mütəxəssislər bildirirlər ki, zəka yalnız yüksək IQ göstəricisi ilə ölçülmür. Analitik düşünmə, tənqidi yanaşma, məlumatı qiymətləndirmə bacarığı və məntiqi qərarvermə də intellektin əsas göstəriciləri hesab olunur. Məhz buna görə də yüksək intellektə malik insanlar gündəlik həyatda bəzi davranış və vərdişlərə qarşı daha həssas münasibət göstərirlər.

Patrul.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, araşdırmalara görə, belə insanların ən çox narahat olduğu məsələlərdən biri saxta xəbərlər və dezinformasiyadır. Onlar sosial şəbəkələrdə və ya mediada qarşılarına çıxan hər məlumatı dərhal doğru hesab etmir, əvvəlcə mənbəni yoxlayır, faktları müqayisə edir və yalnız bundan sonra nəticə çıxarırlar. Mütəxəssislərin fikrincə, təsdiqlənməmiş məlumatların sürətlə yayılması cəmiyyətdə yanlış təsəvvürlərin formalaşmasına və ictimai etimadın zəifləməsinə səbəb ola bilər.

Analitik düşünən insanların tənqidi yanaşdığı digər məqamlardan biri də məşhurlara kor-koranə pərəstişdir. Psixoloqlar qeyd edirlər ki, yüksək intellektə malik şəxslər insanları populyarlığına görə deyil, biliyinə, yaradıcılığına, peşəkarlığına və cəmiyyətə verdiyi real töhfəyə əsasən qiymətləndirməyə üstünlük verirlər. Onların fikrincə, tanınmış olmaq hər zaman nümunəvi olmaq anlamına gəlmir.

Araşdırmada diqqət çəkən məqamlardan biri də həddindən artıq özünəinamla bağlıdır. Mütəxəssislər bildirirlər ki, həqiqətən bilikli insanlar adətən bilmədiklərinin də fərqində olurlar və bu səbəbdən daha təvazökar davranırlar. Psixologiyada bu yanaşma çox vaxt Dunning-Kruger effekti ilə əlaqələndirilir. Bu nəzəriyyəyə görə, biliyi və bacarığı məhdud olan insanlar bəzən öz imkanlarını həddindən artıq yüksək qiymətləndirir, daha məlumatlı şəxslər isə əksinə, öz biliklərini daha ehtiyatlı dəyərləndirirlər.

Yüksək intellektə malik insanların skeptik yanaşdığı digər mövzulardan biri də elmi sübutlara əsaslanmayan sui-qəsd nəzəriyyələridir. Araşdırmalara görə, analitik düşünən insanlar hadisələri emosiyalar və fərziyyələr əsasında deyil, sübutlar, məntiq və etibarlı mənbələr əsasında qiymətləndirməyə üstünlük verirlər.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, yüksək intellektə malik insanların əksəriyyəti səs-küylü və xaotik mühitdə də özlərini rahat hiss etmirlər. Onlar diqqətin yayınmadığı, sakit şəraitdə işləməyi və düşünməyi daha məhsuldar hesab edirlər. Bunun səbəbi mürəkkəb informasiyanın emalı və dərin düşünmə prosesinin sakit mühitdə daha effektiv baş verməsi ilə izah olunur.

Bununla belə, psixoloqlar vacib bir məqama da diqqət çəkirlər. Sadalanan xüsusiyyətlər yüksək intellektə malik bütün insanlara aid edilə bilməz. İnsan davranışına zəka ilə yanaşı, şəxsiyyət tipi, tərbiyə, yaşadığı mühit, təhsil səviyyəsi və həyat təcrübəsi də ciddi təsir göstərir. Buna görə də hansısa bir xüsusiyyətə əsaslanaraq insanın intellekt səviyyəsi barədə qəti nəticə çıxarmaq düzgün hesab edilmir.

Mütəxəssislərin fikrincə, yüksək intellekt hər şeydən əvvəl məlumatı tənqidi şəkildə qiymətləndirmək, fərqli fikirlərə açıq olmaq və qərar verərkən emosiyalardan çox faktlara söykənmək bacarığı ilə özünü göstərir. Məhz bu xüsusiyyətlər analitik düşünən insanların gündəlik həyatda müəyyən davranışlara qarşı daha həssas yanaşmasının əsas səbəbi hesab olunur.

Ləman Sərraf