Unudulmuş xəstəlik hesab olunan cüzam onilliklər sonra yenidən Avropada baş qaldırıb. Rumıniya və Xorvatiyada başlayan cüzam artıq Avropanın digər ölkələrinə də “ayaq açıb”.

Bəs cüzam epidemiyası nədir? Bu xəstəliyin tarixi haqqında nələr bilirik?

Patrul.az-ın araşdırmasına görə, cüzam epidemiyası insanlıq tarixində qorxu, təcrid və yanlış inanclarla yadda qalan ən qədim xəstəliklərdən biridir. Tibdə Hansen xəstəliyi kimi tanınan cüzam minilliklər boyu insanları yalnız fiziki deyil, sosial baxımdan da sarsıdıb. Bu xəstəlik əsasən sinir sistemini, dərini və selikli qişaları zədələyən xroniki infeksiyadır və “Mycobacterium leprae” adlı bakteriya tərəfindən törədilir. Tarix boyu cüzam yoluxucu və sağalmaz xəstəlik kimi qəbul edildiyi üçün xəstələr cəmiyyətdən kənarlaşdırılır, xüsusi yaşayış məntəqələrinə sürgün edilirdi.

Cüzamın izlərinə eramızdan əvvəl III minillikdə Hindistan, Çin və Misir mənbələrində rast gəlinir. Orta əsrlərdə isə xəstəlik Avropa və Yaxın Şərqdə geniş yayılaraq epidemiya səviyyəsinə çatmışdı. Həmin dövrdə tibbi biliklərin zəifliyi səbəbindən cüzam ilahi cəza və ya “lənət” kimi qiymətləndirilir, xəstələr ailələrindən və cəmiyyətdən tam təcrid olunurdu. Bir çox ölkədə cüzamlılar üçün xüsusi koloniyalar – leprozariyalar yaradılır, onlara şəhərlərə girmək qadağan edilirdi. Hətta bəzən cüzamlı şəxslər “rəsmi olaraq ölü” elan edilirdi.

Xəstəlik dəridə hissiyatın itməsi, yaralar, sinir zədələnməsi və zamanla əzaların deformasiya olunması ilə müşayiət olunur. Əslində isə cüzam çox zəif yoluxucu xəstəlikdir və uzunmüddətli yaxın təmas tələb edir. Buna baxmayaraq, tarixi qorxu və yanlış məlumatlar onun epidemiyaya çevrilməsində əsas rol oynayıb. 19-cu əsrin sonlarında norveçli alim Gerhard Hansen xəstəliyin bakterial mənşəli olduğunu sübut etdikdən sonra cüzama baxış tədricən dəyişməyə başladı.

20-ci əsrdə antibiotiklərin kəşfi və effektiv müalicə üsullarının tətbiqi cüzamın nəzarət altına alınmasına imkan verdi. Bu gün Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, cüzam tam müalicə oluna bilən xəstəlikdir və vaxtında diaqnoz qoyulduqda ağır fəsadların qarşısı alınır. Bununla belə, Hindistan, Braziliya və bəzi Afrika ölkələrində hələ də yeni yoluxma halları qeydə alınır və bu, cüzamın sosial problem kimi tam aradan qalxmadığını göstərir.

Cüzam epidemiyası təkcə tibbi deyil, həm də dərin sosial və psixoloji izlər buraxmış xəstəliklərdən biridir. Tarix göstərir ki, xəstəliklərdən daha təhlükəlisi bəzən cəhalət və qorxudur. Bu gün cüzamla bağlı maarifləndirmə aparılması, xəstələrin cəmiyyətə inteqrasiyası və diskriminasiyanın aradan qaldırılması əsas prioritetlərdən sayılır. İnsanlıq üçün cüzam epidemiyası həm səhiyyənin, həm də humanizmin vacib dərslərindən biri olaraq qalır.

Ləman Sərraf