Təsəvvür edin, bir qadın süfrəni yığarkən beynində sabahkı səhər yeməyini, uşağın dərslərini, ərinin unuda biləcəyi diş həkimi vaxtını və yuyulacaq paltarları düşünür. Fiziki olaraq bir işi görsə də, eyni anda onlarla şeyi idarə edir. Bax, buna “Mental yük” deyilir.

Patrulaz.az bu mövzunun dərinliyinə enərək mental yük barədə yazı hazırlayıb.

Mental yük nədir və niyə görünmür?

Mental yük, görünməyən, amma daim hiss edilən bir ağırlıqdır. Bu, fiziki işin özü deyil, onun planlaşdırılması, nəzarəti və daima xatırlanmasıdır. Ev işlərini xatırlamaq sadəcə yaddaş məsələsi deyil, bu, bir növ idarəetmə funksiyasıdır. Araşdırmalar göstərir ki, bu yükün böyük hissəsini qadınlar, xüsusən də işləyən analar daşıyır.

Sosioloqlar bu konsepti izah edərkən deyirlər ki, kişi ev işində qadına yardım etdiyini düşünür, amma qadın həmin işin məsuliyyətini daşıyır. Əgər kişi “Nə edim?” deyirsə, deməli, idarə etmə funksiyası qadının üzərindədir və bu, mental yükə çevrilir.

Sadəcə yorğunluq deyil, psixoloji tükənmədir

Mental yük təkcə yorğunluq yaratmır. Bu, uzun müddət davam etdikdə emosional tükənməyə, stressə, özünə inamın azalmasına və gizli depressiyaya gətirib çıxarır. Qadın özünü faydasız, qiymətləndirilməmiş və daim yetərsiz hiss etməyə başlayır.

Fransız karikaturaçı Emma’nın “You Should’ve Asked” adlı qrafik essesi bu mövzunu ictimaiyyətə çatdıran ilk vizual işlərdən biri olub. O, sadə bir səhnə üzərindən göstərir ki, qadın eyni anda evin meneceri, icraçısı və nəzarətçisidir.

Bu yük niyə əsasən qadınların üzərindədir?

Tarixi və mədəni kontekstlərdə qadınlar “evin idarəçisi” kimi formalaşıblar. Hətta, işləyən qadınlar belə ev işlərinin əksəriyyətinə məsul sayılır. Gender rolları dəyişsə də, görünməz əmək hələ də qadınların payına düşür. Ər ev işlərini “kömək etmək” kimi görürsə, deməli, məsuliyyət hələ də paylaşılmayıb.

Çıxış yolu varmı?

Mental yükü bölüşmək üçün ilk addım onu tanımaqdır. Əmək bölgüsünü təkcə fiziki yox, zehni əmək əsasında da bölmək lazımdır. “Bunu mənə desəydin, edərdim” cümləsi artıq kifayət etmir. Kişilər evin planlaşdırılmasında, nəzarətində və təşəbbüslərində aktiv iştirakçıya çevrilməlidirlər.

İkincisi, cütlüklər açıq ünsiyyət qurmalı, evin və ailənin idarə olunmasını bir “komanda işi” kimi görməlidirlər. Bu yükü bir nəfər çəkməməlidir.

Güc bölüşüləndə yük yüngülləşir

Mental yük qadınları yavaş-yavaş, səssiz şəkildə tükəndirən bir ağırlıqdır. Onun görünməməsi, var olmadığını göstərmir. Görünməyən bu yükü görünən etmək, tanımaq və bölüşmək həm ailə münasibətlərini, həm də qadınların psixoloji sağlamlığını qorumaq üçün vacibdir.

Bərabərlik yalnız fiziki əməkdə deyil, zehni yükün də paylaşılmasındadır.

Ləman Sərraf