İnsan beyni zamanla bəzi hadisələri silmək, neqativləri unutmaq xüsusiyyətinə malikdir. Bu, bizim psixoloji sağlamlığımız üçün bir müdafiə mexanizmidir. Lakin 21-ci əsrdə yeni bir “yaddaş” növü yaranıb – rəqəmsal yaddaş. Bu gün paylaşdığınız bir şəkil, yazdığınız bir rəy və ya etdiyiniz bir axtarış 20 il sonra qarşınıza çıxa bilər. 

Patrul.az araşdırmaları göstərir ki, orta statistik internet istifadəçisi gün ərzində fərqində olmadan minlərlə rəqəmsal iz buraxır.

Kağız üzərindəki yazı çürüyə bilər, amma serverlərdəki məlumatlar (əgər xüsusi olaraq silinməsə) nəzəri olaraq sonsuza qədər qalır. Sizin hansı kofeni sevdiyinizdən tutmuş, hansı xəstəlikdən qorxduğunuza qədər hər şey satıla bilən bir məhsuldur.

Psixoloqlar qeyd edirlər ki, hər an izlənildiyini və ya keçmişinin arxivləndiyini bilmək insanda “sosial maska” taxma məcburiyyəti yaradır. Gənclər artıq “özü olmaqdan” çox, “alqoritmlərin bəyənəcəyi biri” olmağa çalışırlar. Bu da autentikliyin (əsilliyin) itirilməsinə gətirib çıxarır. Avropada geniş yayılan, lakin bir çox ölkədə hələ də müzakirə edilən bir anlayış var: Right to be Forgotten.

İnsanların öz keçmişindəki səhvləri, köhnəlmiş məlumatları internetdən sildirmək hüququ olmalıdırmı? Bu, ifadə azadlığı ilə şəxsi həyatın toxunulmazlığı arasında incə bir xəttdir.

Çıxış yolu nədir?

İzləri təmizləmək: Periyodik olaraq köhnə hesabları silmək.

Gizlilik ayarları: “Hər kəsə açıq” paylaşımların risklərini anlamaq.

Gələcəyin arxivi: Bu gün yazdığımız hər cümlənin sabahkı reputasiyamız olduğunu unutmamalıyıq.

Cəmilə Cəfərzadə