Son illər “TikTok”, “İnstagram”, “Reels” və “YouTube Shorts” kimi platformaların sürətli yayılması təkcə əyləncə deyil, həm də ciddi psixoloji fəsadlar doğurur.

Patrul.az-ın apardığı araşdırmalar və beynəlxalq elmi hesabatlar göstərir ki, “qısa məzmun” asılılığı insan beyninin strukturunda geri dönməz izlər qoya bilər.

“Dopamin tələsi” və zəifləyən iradə

Amerika Psixoloji Assosiasiyasının (APA) məlumatlarına əsaslanan araşdırmalar göstərir ki, bu platformaların alqoritmləri beyni “tez və ucuz” dopamin ifrazına öyrəşdirir. Hər yeni videoya keçid zamanı beyin kiçik bir həzz dalğası alır. Nəticədə beyin artıq uzunmüddətli diqqət tələb edən işlərdən (kitab oxumaq, dərs oxumaq və ya işə fokuslanmaq) imtina edir.

Statistik təhlükə: 98.000 iştirakçı, eyni nəticə

71 müxtəlif tədqiqatın və 98.000-dən çox iştirakçının məlumatlarının analizi dəhşətli faktı ortaya qoyur: İzlənilən qısa videoların sayı artdıqca, insanın impuls nəzarəti (özünü saxlama qabiliyyəti) zəifləyir. Bu, xüsusilə yeniyetmələrdə qərarsızlıq, səbirsizlik və aqressiya ilə müşayiət olunur.

“Beyin cürüməsi” yoxsa struktur dəyişikliyi?

Hər nə qədər elmi ədəbiyyatda “beyin çürüməsi” (brain rot) termini rəsmi status daşımasa da, mütəxəssislər bu vəziyyəti “rəqəmsal yorğunluq” və “diqqət dağınıqlığı sindromu” kimi xarakterizə edirlər. Uzunmüddətli perspektivdə bu vərdiş:

Daimi narahatlıq (anxiety) hissini artırır;

Yuxu rejiminə ağır zərbə vurur;

Stress səviyyəsini xroniki hala gətirir.

Araşdırmalar təsdiq edir ki, təsirin dərəcəsi birbaşa ekrana baxma müddətindən (screen time) asılıdır. Mütəxəssislər gündəlik qısa video izləmə müddətini 30 dəqiqədən çox etməməyi və “rəqəmsal detoks” günləri təşkil etməyi tövsiyə edirlər.

Unutmayın ki, alqoritmlər sizi əyləndirmək üçün deyil, ekranda daha çox saxlamaq üçün proqramlaşdırılıb. Beyninizi bu “virtual zəncir”dən qorumaq öz əlinizdədir.

Cəmilə Cəfərzadə