Ölüm həyatın qaçılmaz mərhələsi olsa da, bu proses ətrafında hələ də çoxlu yanlış təsəvvürlər və qorxular mövcuddur. Halbuki palliativ baxım sahəsində çalışan mütəxəssislər bildirirlər ki, insan orqanizmi həyatın son mərhələsinə keçərkən müəyyən bioloji və fizioloji dəyişikliklər yaşayır. Bu dəyişiklikləri anlamaq həm xəstənin yaxınlarının narahatlığını azalda, həm də son anlarda daha düzgün və qayğıkeş yanaşmanın formalaşmasına kömək edə bilər.

Patrul.az-ın araşdırmasına görə, 16 illik palliativ baxım təcrübəsinə malik tibb bacısı və “Nothing to Fear: Demystifying Death to Live More Fully” kitabının müəllifi Julie McFadden bildirir ki, ölümə yaxın dövrdə müşahidə olunan bəzi əlamətlər insanların düşündüyü qədər qeyri-adi deyil. Onun sözlərinə görə, bu dəyişikliklər hər bir insanda eyni şəkildə baş verməsə də, həyatın son mərhələsində ən çox rast gəlinən fizioloji proseslərdən hesab olunur.

Mütəxəssisin diqqət çəkdiyi əsas əlamətlərdən biri boğazdan gələn xırıltılı səsdir. Tibbdə “ölüm xırıltısı” kimi tanınan bu vəziyyət udma və öskürmə reflekslərinin zəifləməsi nəticəsində yaranır. İnsan artıq ağız və boğazda toplanan ifrazatları xaric edə bilmədiyi üçün nəfəs alarkən xırıltılı səslər eşidilir. Həkimlər bildirirlər ki, bu səs yaxınları üçün narahatedici görünsə də, əksər hallarda xəstənin ağrı və ya boğulma hissi keçirdiyini göstərmir.

Həyatın son mərhələsində nəfəsalma ritmi də dəyişməyə başlayır. Nəfəslər arasında uzun fasilələrin yaranması, daha sonra isə bir neçə dərin nəfəs alınması tez-tez müşahidə olunan hallardandır. Palliativ baxım mütəxəssisləri qeyd edirlər ki, bu dəyişikliklər orqanizmin fəaliyyətinin tədricən zəifləməsinin təbii nəticəsidir və hər zaman əziyyət və ya ağrı əlaməti kimi qiymətləndirilməməlidir.

Şüur səviyyəsində baş verən dəyişikliklər də bu mərhələnin xarakterik xüsusiyyətlərindən biridir. İnsan ətraf mühitə əvvəlki kimi reaksiya verməyə, danışmağa və ya hərəkət etməyə bilər. Bəzi hallarda gözləri açıq olsa belə, ətrafdakılarla əlaqə qurmaq çətinləşir. Bununla belə, elmi araşdırmalar göstərir ki, eşitmə hissi həyatın son anlarına qədər müəyyən dərəcədə qoruna bilər. Məhz buna görə də palliativ baxım üzrə mütəxəssislər yaxınlara xəstə ilə sakit səslə danışmağı, ona toxunaraq yanında olduqlarını hiss etdirməyi tövsiyə edirlər.

Palliativ tibb sahəsinin əsas məqsədi xəstəliyi müalicə etməkdən daha çox, insanın həyatının son dövrünü mümkün qədər rahat və ləyaqətli keçirməsini təmin etməkdir. Bu yanaşma yalnız fiziki simptomların azaldılmasını deyil, həm də xəstənin və ailəsinin psixoloji dəstəklənməsini əhatə edir. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, ölüm prosesi barədə düzgün məlumatlı olmaq ailələrin qorxu və təşvişini azaltmağa, baş verən dəyişiklikləri daha doğru qiymətləndirməyə kömək edir.

Julie McFadden xüsusilə vurğulayır ki, sadalanan əlamətlər ölümün dəqiq vaxtını göstərmir. Hər insanın həyatının son mərhələsi fərqli keçir və bu proses yaş, ümumi sağlamlıq vəziyyəti, əsas xəstəlik və digər tibbi amillərdən asılı olaraq dəyişir. Bəzi insanlarda bu dəyişikliklər saatlar ərzində, digərlərində isə günlər ərzində inkişaf edə bilər.
Mütəxəssislərin fikrincə, ölümə aparan bioloji prosesləri anlamaq qorxunu deyil, məlumatlılığı artırır. Həyatın son anlarında baş verən dəyişikliklərin böyük hissəsi orqanizmin təbii fizioloji reaksiyasıdır. Bu biliklər isə yaxınlarına xəstənin yanında daha sakit, anlayışlı və dəstəkverici olmağa imkan verir.

Ləman Sərraf