Süni intellekt sahəsində qlobal rəqabət artıq təkcə texnologiya şirkətlərinin mübarizəsi olmaqdan çıxaraq dövlətlərin milli təhlükəsizlik, iqtisadi inkişaf və geosiyasi maraqlarını əhatə edən strateji yarışa çevrilib. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, yaxın gələcəkdə bu sahədə üstünlük yalnız daha güclü süni intellekt modeli hazırlayanlara deyil, eyni zamanda həmin texnologiyanın təhlükəsiz və məsuliyyətli istifadəsini təmin edən hüquqi və texniki mexanizmləri formalaşdıran ölkələrə məxsus olacaq.

Patrul.az xəbər verir ki, “The Washington Post”un təhlilinə görə, son aylarda açıq mənbəli (open-source) böyük dil modellərinin sürətlə yayılması süni intellekt bazarında yeni mərhələnin başlanğıcı hesab olunur. Əvvəllər yalnız milyardlarla dollar büdcəyə malik iri texnologiya şirkətlərinin əldə edə bildiyi imkanlar indi daha çox startap, tədqiqat mərkəzi və proqramçı üçün əlçatan vəziyyətə gəlib. Bu isə innovasiyaların sürətlənməsinə, yeni məhsulların daha qısa müddətdə hazırlanmasına və süni intellekt ekosisteminin genişlənməsinə şərait yaradır.

Lakin açıq mənbəli modellərin sürətlə yayılması yeni riskləri də gündəmə gətirir. Güclü süni intellekt alətlərinin hər kəs üçün əlçatan olması onların kibertəhlükəsizlik sahəsində hücumların planlaşdırılması, saxta məlumatların hazırlanması, dezinformasiya kampaniyalarının təşkili və digər zərərli məqsədlərlə istifadəsi ehtimalını artırır. Bu səbəbdən bir çox ekspertlər innovasiya ilə təhlükəsizlik arasında balansın qorunmasının vacibliyini vurğulayırlar.

Digər tərəfdən, bu texnologiyaların həddindən artıq məhdudlaşdırılması da mənfi nəticələr doğura bilər. Süni intellekt modellərinə sərt məhdudiyyətlərin tətbiqi bazarda rəqabəti zəiflədə, kiçik şirkətlərin inkişaf imkanlarını azalda və yeni texnoloji həllərin yaranmasını ləngidə bilər. Buna görə də dövlətlər qarşısında duran əsas vəzifə innovasiyanın qarşısını almadan təhlükəsizliyi təmin edən çevik tənzimləmə mexanizmləri yaratmaqdır.

Mütəxəssislərin fikrincə, süni intellekt artıq yalnız rəqəmsal texnologiya deyil, iqtisadiyyatın, müdafiə sənayesinin, səhiyyənin, təhsilin və dövlət idarəçiliyinin əsas inkişaf istiqamətlərindən birinə çevrilib. Bu səbəbdən AI sahəsində qəbul edilən qərarlar yaxın illərdə ölkələrin qlobal rəqabət qabiliyyətinə birbaşa təsir göstərəcək.

Süni intellekt yarışının yeni mərhələsində əsas üstünlük yalnız ən güclü modeli hazırlayanlara məxsus olmayacaq. Bu texnologiyanın təhlükəsiz, etik və məsuliyyətli istifadəsi üçün effektiv qaydalar formalaşdıran, innovasiya ilə təhlükəsizlik arasında tarazlığı qoruyan ölkələr qlobal AI ekosistemində lider mövqeyə yüksəlmək imkanını əldə edəcəklər.

Ləman Sərraf