Patrul.az-ın araşdırmalarına görə, təcili tibbi yardım zamanı saniyələr həyatla ölüm arasındakı sərhədi müəyyən edir. Bu kritik anlarda insanın qadın və ya kişi olması həlledici faktora çevrilə bilir. Məsələ tibb bacarığında yox, cəmiyyətin formalaşdırdığı psixoloji və institusional maneələrdədir.

Statistika nə deyir?

ABŞ-də aparılmış genişmiqyaslı tədqiqatların nəticələrinə görə, ictimai yerlərdə ürəyi dayanan qadınlara ürək-ağciyər reanimasiyası (CPR) göstərilmə ehtimalı kişilərlə müqayisədə təxminən 14 faiz daha azdır. Oxşar göstəricilər Böyük Britaniyada da qeydə alınıb. Sorğular zamanı respondentlər etiraf ediblər ki, fövqəladə vəziyyətdə qadının sinə nahiyəsinə toxunmaqdan utanır, qorxur və ya tərəddüd edirlər. Bu tərəddüd isə çox zaman geri dönməz nəticələrə səbəb olur.

Problem haradan qaynaqlanır?

Məsələ təkcə sosial tabular və ya fərdi utanma hissi ilə məhdudlaşmır. Araşdırmalar göstərir ki, kök səbəb tibbi təlim sistemindəki struktur boşluqlardır. Məlumata görə, ilk tibbi yardım və CPR kurslarında istifadə olunan təlim maketlərinin təxminən 95 faizi kişi anatomiyasına uyğun hazırlanıb. Bu maketlərdə sinə quruluşu düz olduğu üçün kurs iştirakçıları yalnız bu formada praktika keçirlər. Nəticədə real həyatda qadın anatomiyası ilə qarşılaşan şəxslər nə edəcəklərini dəqiq bilmirlər.

Mütəxəssislər bildirir ki, bu vəziyyət insanların beynində “səhv edərəm”, “uyğunsuz toxunuş olar” qorxusu yaradır və yardım gecikir.

Mütəxəssislər nə təklif edir?

Tibb mütəxəssisləri və təlimçilər çıxış yolunun tədris sisteminin yenilənməsində olduğunu bildirirlər. Xüsusilə:

• CPR kurslarında qadın anatomiyasını əks etdirən maketlərdən istifadə

• Tibbi yardımın cinsiyyətə görə dəyişmədiyini vurğulayan maarifləndirici proqramlar

• Hüquqi məsuliyyət qorxusunu azaldan aydın qaydalar və ictimai mesajlar

Aparılan tədqiqatlar göstərir ki, qadın bədəninə uyğun maketlərdə məşq edən şəxslər real hadisə zamanı qadına yardım edərkən özlərini iki dəfə daha inamlı hiss edirlər.

Bu problem yalnız səhiyyə sahəsini yox, eyni zamanda cəmiyyətin dərin stereotiplərini də üzə çıxarır. Qadın bədəninin “toxunulmaz” kimi qavranılması fövqəladə vəziyyətdə belə insan həyatının önünə keçir. Halbuki ürəyi dayanan insan üçün cinsiyyət yox, saniyələr önəmlidir.

Cəmilə Cəfərzadə