1 May – bu tarix təqvimdə sadəcə bir bayram kimi görünə bilər, amma əslində arxasında çox sərt mübarizə, qan və prinsip dayanır. Bu gün “Beynəlxalq Əmək günü” kimi qeyd olunur, amma onun kökü açıq şəkildə sosial qarşıdurmanın məhsuludur.

Bəs bu tarixi prosesin məntiqi nəticəsi olan 1 May bayramı necə meydana gəldi?

Patrul.az bu günün tarixi və əhəmiyyəti ilə bağlı araşdırma edib.

Hekayə bizi 19-cu əsrin sonlarına, sənayeləşmənin ən sərt dövrlərinə aparır. ABŞ-də, xüsusilə Çikaqo kimi sənaye şəhərlərində işçilər gündə 12-16 saat işləyirdi. Nə istirahət var idi, nə təhlükəsizlik, nə də insan kimi rəftar. Bu şəraitdə ən əsas tələb ortaya çıxdı: “8 saat iş, 8 saat istirahət, 8 saat şəxsi həyat”.

1886-cı ilin 1 mayında minlərlə işçi bu tələb üçün tətilə çıxdı. Bir neçə gün davam edən etirazlar 4 mayda Haymarket hadisəsi ilə pik nöqtəyə çatdı. Naməlum bir şəxs polisə bomba atdı, ardınca silahlı qarşıdurma başladı. Nəticədə həm polis, həm də mülki şəxslər həyatını itirdi. Hadisənin günahkarları tam sübut olunmadan bir neçə fəal edam edildi. Bu, tarixdə ədalətin necə siyasi alətə çevrilə biləcəyinin klassik nümunələrindən biri sayılır.

Bu hadisədən sonra 1 may artıq sadəcə tətil günü yox, əmək hüquqları uğrunda mübarizənin simvoluna çevrildi. 1889-cu ildə II İnternasional 1 mayı beynəlxalq fəhlə günü elan etdi və beləliklə, bu tarix qlobal miqyas aldı.

Maraqlı tərəf odur ki, bu hərəkatın başladığı Amerika Birləşmiş Ştatları bu günü rəsmi olaraq sentyabr ayında – “Labor Day” kimi qeyd edir. Bunun səbəbi isə 1 mayın siyasi və inqilabi mənasından uzaq durmaq istəyi idi.

Sovet dövründə isə 1 may tam fərqli çalar aldı. Sovet İttifaqı üçün bu gün ideoloji güc nümayişinə çevrildi: paradlar, şüarlar, kollektiv ruh və s. Azərbaycanda da bu ənənə uzun illər davam etdi. Müstəqillikdən sonra isə bayramın rəsmi mahiyyəti dəyişsə də, onun tarixi yükü olduğu kimi qaldı.

Bu gün 1 may müxtəlif ölkələrdə fərqli cür qeyd olunur: haradasa tətil, haradasa yürüş, haradasa sadəcə istirahət günü.

Qısacası, 1 May bayramdan çox bir xatırlatmadır: hüquqlar heç vaxt hədiyyə edilmir, onlar həmişə qazanılır.

Ləman Sərraf