Dillər yalnız ünsiyyət vasitəsi deyil, həm də bir xalqın tarixini, düşüncə tərzini, mədəniyyətini yaşadan canlı yaddaşdır. Hər bir millətin öz dilinə verdiyi dəyər, onun gələcəyə baxışının güzgüsüdür. Azərbaycan xalqı üçün 1 Avqust isə bu mənada sadəcə təqvimdəki bir gün yox, dilimizin rəsmi statusa qovuşduğu, müstəqilliyin simvollarından birinə çevrildiyi gündür.

Patrulaz.az-ın məlumatına görə, bu günün əsasını qoyan mühüm hadisə 2001-ci ildə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin imzaladığı fərman oldu. Fərmana əsasən, hər il 1 avqust Azərbaycanda Azərbaycan Əlifbası və Azərbaycan Dili Günü kimi qeyd olunur. Bu qərarın arxasında isə sadəcə bir tarixi fakt yox, dil siyasəti, milli kimlik quruculuğu və dilimizin qorunması məqsədi dayanır.

Əlifba dəyişiklikləri – tarixin içindən keçən yol

Azərbaycan dilinin tarixi əlifba baxımından da mürəkkəb, amma bir o qədər maraqlı olub. Dilimizin əski türk yazılarından başlayıb, ərəb, latın, kiril və yenidən latın qrafikasına keçidi millətimizin siyasi taleyi ilə sıx bağlıdır:

Ərəb qrafikası (X əsrdən XX əsrin əvvəllərinə qədər): İslam dünyasına daxil olan Azərbaycan bu dövrdə ərəb əlifbasından istifadə edirdi. Lakin bu əlifba türkdilli fonetikaya uyğun deyildi.

Latın qrafikası (1929–1939): Sovet dövründə dil islahatları nəticəsində latın qrafikasına keçid edildi.

Kiril qrafikası (1939–1991): SSRİ rəhbərliyi tərəfindən türkdilli xalqlar arasında ortaq ünsiyyətin qarşısını almaq məqsədilə kiril əlifbası tətbiq edildi.

Yenidən Latın qrafikası (1991-dən bu günə): Müstəqillikdən sonra Azərbaycan Respublikası öz milli köklərinə dönərək latın qrafikasına keçdi. 2001-ci ildən isə rəsmi olaraq latın əlifbası dövlət standartı kimi qəbul olundu.

Azərbaycan dili – tarixin sınağından çıxmış kimlik

Azərbaycan dili sadəcə danışıq vasitəsi deyil. O, Füzulinin qəzəllərindən, Mirzə Cəlilin satiralarından, Nizaminin hikmətlərindən, Üzeyir bəyin notlarından bugünkü çağdaş medianın dili olmağa qədər uzanan bir mədəniyyət daşıyıcısıdır.

SSRİ dövründə rus dilinin hegemonluğu altında qalmasına baxmayaraq, Azərbaycan dili ailələrdə, məktəblərdə, sənətdə yaşamağa davam etdi. Məhz xalqın bu bağlılığı sayəsində dil bugünkü müstəqillik dövründə bütün sahələrdə üstün mövqeyə qayıtdı.

Bugünkü çağırışlar və gələcəyə baxış

Texnologiya əsrində yaşasaq da, dilimiz hələ də təhlükələr içindədir – xarici dillərin təsiri, sosial mediada danışıq normasının pozulması, vətəndaşların dilə münasibətində laqeydlik bu sahədə ciddi çağırışlardır.

Amma eyni zamanda, dilin rəqəmsal platformalarda inkişafı, yeni nəşrlərin artması, gənclərin milli dildə yaradıcı fəaliyyətə cəlb olunması göstərir ki, Azərbaycan dili yaşamağa, inkişaf etməyə qadirdir. Dövlətin dil siyasəti ilə yanaşı, hər bir fərdin də bu sahədə rolu böyükdür.

1 Avqust – sadəcə gün deyil, milli varlığın təntənəsidir

1 Avqust bizə xatırladır ki, dil sadəcə söz deyil, ruhdur. Əlifbamız isə bu ruhun yazıya düşmüş halıdır. Dilimizi qorumaq, yaşatmaq və gələcək nəsillərə sevdirərək ötürmək hər birimizin məsuliyyətidir.

Bu gün, Azərbaycan dilinin bayramında, bir daha qeyd etməyə dəyər: “Dilimiz kimliyimizdir, gələcəyimizdir!”

Ləman Sərraf