Dünyanın ən romantik şəhərlərindən biri sayılan Venesiya yox olma təhlükəsi ilə üz-üzədir. İtaliyanın incisi, kanallar üzərində qurulan bu unikal şəhər əsrlər sonra tamamilə su altında qala bilər.

Patrul.az-ın məlumatına görə, buna səbəb isə ərazisinin böyük hissəsinin sudan ibarət olması və iqlim dəyişiklikləri fonunda dəniz səviyyəsinin sürətlə yüksəlməsidir. UNESCO-nun Dünya İrsi siyahısına daxil olan Venesiyanın gələcəyi ilə bağlı narahatlıq artır. Salento Universitetindən okeanoqraf Piero Lionellonun rəhbərlik etdiyi Avropa və Birləşmiş Krallıqdan olan mütəxəssislər şəhəri xilas etmək üçün müxtəlif ssenarilər üzərində işləyirlər.

Bu ssenarilər bəzən elmi-fantastik filmlərin süjetini xatırlatsa da, əslində Venesiyanın real taleyini müəyyən edə biləcək variantlardır.

Birinci yol mövcud strategiyadır. Venesiya hazırda 2022-ci ildə istifadəyə verilmiş və təxminən 6 milyard avroya başa gəlmiş mobil baryerlərlə qorunur. Bu sistem dəniz səviyyəsi qalxanda bağlanır, aşağı düşəndə açılır. Lakin alimlər hesab edir ki, suyun səviyyəsi 1,25 metr qalxdıqdan sonra bu sistem effektivliyini itirəcək. Hətta aşağı emissiya ssenarilərində belə, bu həddin 2300-cü ilə qədər aşılacağı gözlənilir. Bu vəziyyət sanki “süni nəfəs” aparatına qoşulmuş şəhəri xatırladır: baryerlər işləsə də, bir müddət sonra heç vaxt açılmayan “ağciyərlərə” çevrilə bilər. Bu isə laqunda suyun keyfiyyətinin pisləşməsi, ekosistemin boğulması və şəhərin canlı mühitdən süni məkana çevrilməsi deməkdir.

İkinci ssenari halqa tipli bəndlərin tikilməsidir. Bu halda Venesiya və ətraf adalar təxminən 3 metr hündürlüyündə divarlarla əhatə olunacaq. Bu üsul dəniz səviyyəsinin 6 metrə qədər qalxmasına qarşı müdafiə təmin edir və nisbətən daha az xərc tələb edir. Lakin belə bir yanaşma şəhəri “qala-şəhər”ə çevirə bilər. Təsəvvür edin ki, San-Marko meydanında oturmusunuz, amma dənizi görə bilmirsiniz. Bu halda Venesiya açıq və canlı şəhər olmaqdan çıxaraq divarlar arasında sıxılmış bir məkana, “həbs olunmuş miras”a çevrilə bilər. Bu da turizmə və şəhərin özünəməxsus ruhuna ciddi zərbə vura bilər.

Üçüncü variant daha radikal yanaşmadır – laqunun tamamilə bağlanması. Bu ssenariyə görə, Venesiya Adriatik dənizindən ayrılacaq və 5 metr hündürlüyündə daimi bəndlərlə qorunacaq. Bu üsul dəniz səviyyəsi 10 metr qalxsa belə, şəhəri quru saxlaya bilər. Lakin bunun qiyməti çox ağırdır. Venesiya liman şəhəri statusunu itirəcək, su dövranı dayanacaq və ekosistem məhv olacaq. Bu, sanki şəhərin “dənizlə nikahının pozulması” kimidir. Kanallar hərəkətsiz su ilə dolacaq, gəmilər artıq bu şəhərə daxil olmayacaq. Nəticədə Venesiya canlı bir şəhərdən çox, yalnız dekorativ bir məkana çevrilə bilər. Bu layihənin dəyəri isə ən azı 30 milyard avro qiymətləndirilir.

Dördüncü və ən ağrılı ssenari isə Venesiya ilə vidalaşmaqdır. Bu halda şəhərin sakinləri köçürüləcək, tarixi abidələr isə mümkün qədər başqa ərazilərə daşınacaq. Bu, daş-daş sökülən bir sivilizasiyanın köçürülməsi deməkdir. Rialto körpüsü və ya Dojlar Sarayı başqa bir yerdə yenidən qurula bilər, lakin bu artıq orijinal Venesiya olmayacaq, sadəcə onun replikası olacaq. Bu proses Misirdə Əbu-Simbel məbədlərinin köçürülməsini xatırlatsa da, burada söhbət bütöv bir şəhərdən gedir. Layihənin dəyəri təxminən 100 milyard avro hesablanır və bu, həm köçürmə, həm də sakinlərə kompensasiya xərclərini əhatə edir.

Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, bu cür nəhəng layihələrin həyata keçirilməsi onilliklər tələb edir. Təxminən 50 il davam edə biləcək bu proses üçün qərarların bu gündən verilməsi vacibdir. Əks halda, Venesiya bir gün yalnız xatirələrdə qala bilər.

Adriatik dənizinin yüksələn suları təkcə şəhərin daşlarını deyil, həm də onun tarixini və mədəniyyətini udmaq təhlükəsi yaradır. Bəlkə də gələcəkdə turistlər Venesiyanı qayıqla deyil, dalğıc geyimi ilə ziyarət edəcəklər.

Bu gün isə əsas sual açıq qalır: Venesiyanı qorumaq üçün onu divarlar arasında saxlayıb ruhunu itirmək daha doğrudur, yoxsa təbiətin axarına buraxaraq onu tarixə çevirmək? Yoxsa bəlkə də texnologiya hələ mövcud olmayan beşinci bir yolu ortaya çıxaracaq.