Hamımıza məktəbdə öyrədiblər: İnsan dünyanı 5 duyğu üzvü ilə qavrayır – görmə, eşitmə, dad bilmə, qoxu və toxunma. Lakin müasir nevrologiya və Patrul.az-ın araşdırdığı son elmi faktlar sübut edir ki, bu siyahı çoxdan köhnəlib. İnsan beyni əslində 33 fərqli hissi eyni anda idarə edir.

Bizdən Gizlədilən “Gizli” Hisslər Hansılardır?

Əgər cəmi 5 hissimiz olsaydı, biz gözübağlı vəziyyətdə burnumuzun yerini tapa bilməz, acdığımızı hiss etməz və ya yıxılarkən tarazlığımızı qoruya bilməzdik. Budur, o 33 hissədən ən maraqlı olanları:

• Maşın sürərkən pedalı görmədən basmaq: Bu, Propriosepsiya hissidir. Əgər bu hissimiz olmasaydı, ayağımızın tormozun üstündə olub-olmadığını yoxlamaq üçün hər dəfə aşağı baxmalı və qəza etməli idik.

• Hamamda suyun dərəcəsini anlamaq: Bu, Termosepsiyadır. Maraqlısı budur ki, beynimiz “isti” və “soyuq” siqnallarını tamamilə fərqli sinir ucluqları ilə qəbul edir. Yəni əslində isti və soyuq iki ayrı hissdir!

• Niyə acanda əsəbi oluruq? Bu, İnterosepsiya hissidir (daxili orqanların vəziyyətini hiss etmək). Beyin qanda şəkərin düşdüyünü “hiss” edir və bunu bizə “təhlükə” siqnalı kimi – yəni əsəb olaraq ötürür.

• Zamanın “uçub getməsi”: Heç düşünmüsünüzmü, niyə maraqlı işlə məşğul olanda 1 saat 5 dəqiqə kimi gəlir? Bu, Xronosepsiya (zaman hissi) ilə bağlıdır. Beynimiz hadisələri sıxlıq dərəcəsinə görə kodlaşdırır.

Niyə bunu indiyə qədər 5 duyğu bilirdik?

Bu bölgü eramızdan əvvəl Aristotel tərəfindən edilib. O dövrdə elm yalnız xarici orqanlara (göz, qulaq, burun və s.) fokuslanırdı. Amma 2026-cı ilin tibbi araşdırmaları göstərir ki, beynimiz daxili orqanlarımızdan gələn siqnalları (məsələn, qanda karbon qazının artması və ya susuzluq) da ayrıca “hiss” kimi qəbul edir.

Bəzi insanlarda bu hisslər bir-birinə qarışır. Məsələn, Sinesteziya xəstələri rənglərin dadını bilir və ya musiqini “görürlər”.

Bəzi insanlar “altıncı hiss” deyəndə gələcəyi görməyi nəzərdə tuturlar, amma əslində “altıncı hiss” sizin sadəcə tarazlığınız və ya ac olduğunuzu xəbər verən daxili siqnaldır. 33 hissli bir varlıq olmaq insanı təbiətin ən mürəkkəb “bioloji maşınına” çevirir. Növbəti dəfə kimisə ‘altıncı hissi’ olduğuna görə tərifləyəndə bilin ki, o, əslində 33-də birini işlədir.

Cəmilə Cəfərzadə