Amazon meşələrinin dərinliklərində min illərdir fəaliyyət göstərən mürəkkəb bir “informasiya texnologiyası” aşkar edilib. Lakin bu şəbəkədə nə optik kabellər, nə də modemlər var; sistem tamamilə quşların səsi və strateji sükutu üzərində qurulub.

Patrul.az-ın araşdırmasına görə, “Current Biology” jurnalında dərc olunan bu kəşf ekosistemin qorunmasında heyvanlar arasındakı gizli kommunikasiyanın həlledici rolunu üzə çıxarıb.

Araşdırma göstərir ki, meşədə yaşayan kiçik quş növləri bir-birlərinə təhlükə barədə xəbərdarlıq edən xüsusi “həyəcan siqnalları” ötürərək faktiki olaraq canlı bir rabitə şəbəkəsi yaradırlar.

Maraqlıdır ki, bu sistem yalnız quşlarla məhdudlaşmır. Meymunlar, xüsusilə kapuçin və hörümçək meymunları da bu şəbəkənin aktiv istifadəçiləridir. Fərqli növlərə aid olmalarına baxmayaraq, bu canlılar bir-birinin xəbərdarlıq səslərini “dinləyir” və təhlükə məlumatını saniyələr içində paylaşırlar.

Tədqiqat zamanı məlum olub ki, bu sistemdə qara və ağ alınlı rahib quşları (nunbirds) mərkəzi rol oynayır. Onlar digər canlılardan gələn siqnalları dərhal qəbul edib təkrarlayaraq məlumatın meşənin daha uzaq hissələrinə çatdırılmasını təmin edən “ötürücü” funksiyasını yerinə yetirirlər. Çəkisi 100 qramdan az olan kiçik quş növləri isə bu şəbəkənin ən çevik iştirakçılarıdır; onların siqnalları meşənin ən üst qatında – kanopidə inanılmaz sürətlə yayılır.

Araşdırmanın ən diqqətçəkən məqamı meşənin səs mənzərəsində yaranan kəskin dəyişiklikdir. Səmada yırtıcı bir quş göründükdə, ağacların zirvəsində yaşayan quşlar eyni anda susur və ərazidə dərin sükut yaranır. Bu “strateji sükut” digər canlılar üçün “gizlən” əmri deməkdir. Maraqlıdır ki, aşağı təbəqələrdə yaşayan növlər bəzən öz səslərinə davam edirlər; bu da sistemin həm də şaquli informasiya bölgüsünə malik olduğunu sübut edir.

Elm dünyası üçün yeni olan bu kəşf Amazonun yerli sakinləri və peşəkar ovçular üçün əsrlərdir gündəlik həyatın bir hissəsidir. Onlar quşların çıxardığı konkret səsləri (və ya qəfil yaranan sükutu) analiz edərək yaxınlıqda hansı yırtıcının – yaquar, ilan və ya qırğının olduğunu, hətta onun hansı istiqamətə hərəkət etdiyini dəqiqliklə müəyyən edə bilirlər.

Alimlər sistemi necə sınaqdan keçiriblər?

Florida Universitetinin mütəxəssisləri bu gizli şəbəkəni öyrənmək üçün təlim görmüş yırtıcı quşlardan istifadə ediblər. Süni şəkildə yaradılan təhlükə anında digər heyvanların verdiyi zəncirvari reaksiyalar və səsin yayılma trayektoru səs yazan sensorlar vasitəsilə qeydə alınıb.

Bu “eşitmə şəbəkəsi” bitkilərin kökləri vasitəsilə qurulan “ağac toru” ilə birlikdə meşənin sağ qalmasını təmin edən iki əsas sütundan biridir. Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, hər hansı bir növün, xüsusən də məlumat ötürücü quşların yox olması bu mürəkkəb müdafiə sistemini sıradan çıxara və bütün ekosistemi yırtıcılar qarşısında müdafiəsiz qoya bilər.